Trong bối cảnh quản lý cư trú ngày càng được siết chặt thông qua hệ thống dữ liệu quốc gia, việc đăng ký tạm trú khi thuê nhà không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ bắt buộc của công dân. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn rất nhiều tranh cãi xung quanh việc: Người thuê hay chủ nhà mới là bên có trách nhiệm thực hiện thủ tục này?

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp lý mới nhất tính đến tháng 12/2025, đặc biệt là các mức xử phạt hành chính vừa được cập nhật theo Nghị định mới.

1. Trách nhiệm đăng ký tạm trú thuộc về ai?

Theo quy định tại Luật Cư trú 2020, đăng ký tạm trú là việc công dân khai báo với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về nơi tạm trú của mình và được cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú.

Cụ thể, tại Điều 27 Luật Cư trú 2020 quy định rõ:

"Công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú."

Như vậy, đối với công dân Việt Nam đi thuê nhà, người thuê chính là bên có nghĩa vụ chủ động khai báo và thực hiện thủ tục đăng ký tạm trú. Chủ nhà (bên cho thuê) có trách nhiệm tạo điều kiện, cung cấp các giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp (như hợp đồng thuê nhà, giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở) để người thuê hoàn tất hồ sơ.

Tuy nhiên, đối với người nước ngoài tạm trú tại Việt Nam, trách nhiệm lại có sự khác biệt. Theo Điều 33 Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2023):

• Người nước ngoài phải thông qua người trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động của cơ sở lưu trú (chủ nhà cho thuê) để khai báo tạm trú.
• Cơ sở lưu trú (chủ nhà) có trách nhiệm yêu cầu người nước ngoài xuất trình hộ chiếu, giấy tờ cư trú và thực hiện khai báo tạm trú với Công an xã, phường trong vòng 12 giờ (đối với vùng sâu, vùng xa là 24 giờ) kể từ khi người nước ngoài đến lưu trú.

2. Mức phạt vi phạm quy định về cư trú theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP

Kể từ khi Nghị định 282/2025/NĐ-CP có hiệu lực, các mức xử phạt liên quan đến vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội đã được điều chỉnh tăng đáng kể nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân.

Dưới đây là các mức phạt cụ thể mà người thuê nhà và chủ nhà cần lưu ý:

2.1. Đối với cá nhân không đăng ký tạm trú

Theo điểm a khoản 1 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký tạm trú hoặc điều chỉnh thông tin cư trú sẽ bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

2.2. Đối với chủ nhà cho người nước ngoài thuê

Nếu chủ nhà không thực hiện nghĩa vụ khai báo tạm trú cho người nước ngoài theo quy định, mức phạt sẽ nặng hơn rất nhiều. Cụ thể, theo điểm e khoản 3 Điều 21 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, cơ sở lưu trú không thực hiện việc khai báo tạm trú cho người nước ngoài sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng.

2.3. Các hành vi vi phạm nghiêm trọng khác

Đặc biệt, mức phạt có thể lên tới 12.000.000 đồng đối với các hành vi như:

• Cung cấp thông tin, giấy tờ giả mạo để được đăng ký tạm trú.
• Làm giả dữ liệu cư trú trên ứng dụng định danh quốc gia (VNeID).
• Cơ sở kinh doanh lưu trú không thông báo lưu trú cho từ 09 người trở lên.

3. Hồ sơ và thủ tục đăng ký tạm trú mới nhất năm 2025

Để tránh bị xử phạt, người thuê nhà cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ theo quy định tại Điều 28 Luật Cư trú 2020.

3.1. Hồ sơ bao gồm:

• Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (Mẫu CT01).
• Giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp: Hợp đồng thuê nhà có công chứng/chứng thực hoặc văn bản đồng ý cho mượn, cho ở nhờ của chủ sở hữu.
• Đối với người chưa thành niên, cần có ý kiến đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ trong tờ khai.

3.2. Cách thức thực hiện:

Hiện nay, công dân có thể lựa chọn một trong các hình thức sau:

1. Đăng ký trực tuyến: Qua Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc ứng dụng VNeID. Đây là hình thức được khuyến khích nhất vì tính tiện lợi và nhanh chóng.
2. Đăng ký trực tiếp: Tại Công an xã, phường, thị trấn nơi tạm trú.

Thời hạn giải quyết: Trong vòng 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm cập nhật thông tin tạm trú mới và thông báo cho người đăng ký.

Kết luận: Việc nắm rõ trách nhiệm đăng ký tạm trú giúp cả người thuê và người cho thuê tránh được những rắc rối pháp lý và các khoản phạt không đáng có. Đặc biệt trong bối cảnh năm 2025, khi các quy định về xử phạt hành chính đã nghiêm khắc hơn, việc chủ động thực hiện thủ tục cư trú là vô cùng cần thiết.