Việc thay đổi họ, tên không chỉ đơn thuần là thay đổi một danh xưng mà còn liên quan mật thiết đến quyền nhân thân và các giấy tờ pháp lý quan trọng của mỗi cá nhân. Tại thời điểm năm 2020, với sự ra đời của Thông tư 04/2020/TT-BTP, các quy định về cải chính hộ tịch đã có những hướng dẫn cụ thể hơn. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về điều kiện, thẩm quyền và quy trình thực hiện thủ tục này.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh việc thay đổi họ tên

Để thực hiện việc thay đổi họ tên, công dân cần đối chiếu các quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật sau:

• Bộ luật Dân sự 2015;
• Luật Hộ tịch 2014;
• Nghị định 123/2015/NĐ-CP;
• Thông tư 04/2020/TT-BTP (có hiệu lực từ ngày 16/07/2020).

Điều kiện để được thay đổi họ, tên trong Giấy khai sinh

Không phải mọi yêu cầu thay đổi họ tên đều được cơ quan Nhà nước chấp thuận. Pháp luật quy định cụ thể các trường hợp được phép thay đổi để đảm bảo tính ổn định của quản lý dân cư.

Trường hợp được thay đổi họ

Theo quy định tại Điều 27 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu thay đổi họ trong các trường hợp sau:

"1. Cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi họ trong trường hợp sau đây: a) Thay đổi họ cho con đẻ từ họ của cha đẻ sang họ của mẹ đẻ hoặc ngược lại; b) Thay đổi họ cho con nuôi từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ sang họ của cha nuôi hoặc họ của mẹ nuôi theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi; c) Khi người con nuôi thôi làm con nuôi và người này hoặc cha đẻ, mẹ đẻ yêu cầu lấy lại họ cho người đó theo họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ; d) Thay đổi họ cho con theo yêu cầu của cha đẻ, mẹ đẻ hoặc của con khi xác định cha, mẹ cho con; đ) Thay đổi họ của người bị lưu lạc đã tìm ra nguồn gốc huyết thống của mình; e) Thay đổi họ theo họ của vợ, họ của chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nước ngoài để phù hợp với pháp luật của nước mà vợ, chồng người nước ngoài là công dân hoặc lấy lại họ trước khi thay đổi; g) Thay đổi họ của con khi cha, mẹ thay đổi họ; h) Trường hợp khác do pháp luật về hộ tịch quy định."

Trường hợp được thay đổi tên

Tương tự, Điều 28 Bộ luật Dân sự 2015 quy định 07 nhóm trường hợp được thay đổi tên, điển hình như việc sử dụng tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp; hoặc thay đổi tên cho con nuôi, người đã xác định lại giới tính.

Lưu ý quan trọng từ Thông tư 04/2020/TT-BTP

Một điểm mới đáng chú ý tại khoản 1 Điều 17 Thông tư 04/2020/TT-BTP là việc xác định rõ phạm vi cải chính hộ tịch:

"Việc cải chính hộ tịch chỉ được giải quyết sau khi xác định có sai sót khi đăng ký hộ tịch; không cải chính nội dung trên giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ nhằm hợp thức hóa thông tin trên hồ sơ, giấy tờ cá nhân khác."

Điều này có nghĩa là nếu Giấy khai sinh của bạn được cấp đúng quy định nhưng bạn muốn đổi tên chỉ để "hợp phong thủy" hoặc khớp với bằng cấp bị sai tên thì sẽ không được coi là cải chính hộ tịch trừ khi thuộc các trường hợp đặc biệt tại Điều 28 Bộ luật Dân sự.

Thẩm quyền giải quyết thay đổi họ tên

Tùy vào độ tuổi của người yêu cầu mà cơ quan có thẩm quyền sẽ khác nhau:

• Người chưa đủ 14 tuổi: UBND cấp xã nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân (Điều 27 Luật Hộ tịch 2014).
• Người từ đủ 14 tuổi trở lên: UBND cấp huyện nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây hoặc nơi cư trú của cá nhân (khoản 3 Điều 46 Luật Hộ tịch 2014).

Quy trình thực hiện thủ tục thay đổi họ tên

Căn cứ Điều 28 và Điều 47 Luật Hộ tịch 2014, thủ tục được tiến hành qua các bước:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Người yêu cầu nộp Tờ khai (theo mẫu) và các giấy tờ liên quan (bản chính Giấy khai sinh, chứng cứ chứng minh cho việc thay đổi) cho cơ quan đăng ký hộ tịch. Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, nếu thay đổi cho người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của cha, mẹ; từ đủ 9 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của chính người đó.

Bước 2: Thụ lý và trả kết quả

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, nếu thấy việc thay đổi là có cơ sở, công chức tư pháp - hộ tịch ghi vào Sổ hộ tịch và cùng người yêu cầu ký tên. Chủ tịch UBND sẽ cấp trích lục cho người yêu cầu. Nội dung thay đổi sẽ được ghi chú vào mặt sau của bản chính Giấy khai sinh.

Lệ phí và hệ quả pháp lý

Mức lệ phí do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định. Việc thay đổi họ tên không làm thay đổi quyền và nghĩa vụ dân sự đã xác lập trước đó. Sau khi có trích lục thay đổi, cá nhân có trách nhiệm điều chỉnh thông tin trên các giấy tờ liên quan như CMND/CCCD, sổ hộ khẩu, bằng cấp...

Trên đây là hướng dẫn chi tiết về thủ tục thay đổi họ tên trong Giấy khai sinh năm 2020. Việc nắm vững quy định pháp luật sẽ giúp quá trình thực hiện thủ tục hành chính của bạn trở nên thuận lợi và nhanh chóng hơn.