Việc nhận con nuôi không chỉ là một hành động nhân văn mà còn là sự xác lập mối quan hệ pháp lý bền chặt giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Sau khi hoàn tất thủ tục nhận nuôi, nhiều gia đình có nguyện vọng thay đổi họ tên cho con để trẻ có cảm giác gắn kết hơn với gia đình mới. Vậy pháp luật quy định như thế nào về vấn đề này? Quy trình thực hiện trong năm 2021 có gì đáng lưu ý?

1. Quyền của cha mẹ nuôi trong việc thay đổi họ, tên cho con nuôi

Theo quy định tại khoản 1 Điều 24 Luật Nuôi con nuôi 2010, kể từ ngày giao nhận con nuôi, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con. Điều này bao gồm cả quyền yêu cầu thay đổi các thông tin hộ tịch để phù hợp với thực tế gia đình.

Cụ thể, khoản 2 Điều 24 của Luật này khẳng định:

"Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thay đổi họ, tên của con nuôi. Việc thay đổi họ, tên của con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên phải được sự đồng ý của người đó."

Bên cạnh đó, Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định rõ về quyền này tại các điều khoản sau:

• Quyền thay đổi họ: Theo điểm b khoản 1 Điều 27, cá nhân có quyền yêu cầu thay đổi họ từ họ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ sang họ của cha nuôi hoặc mẹ nuôi theo yêu cầu của cha mẹ nuôi.
• Quyền thay đổi tên: Theo điểm b khoản 1 Điều 28, việc thay đổi tên được thực hiện theo yêu cầu của cha nuôi, mẹ nuôi về việc thay đổi tên cho con nuôi.

Lưu ý đặc biệt: Việc thay đổi họ, tên không làm chấm dứt hay thay đổi các quyền và nghĩa vụ dân sự đã được xác lập theo họ tên cũ trước đó.

2. Hồ sơ và thủ tục thực hiện thay đổi họ tên cho con nuôi

Để thực hiện thủ tục này, cha mẹ nuôi cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ theo quy định của pháp luật về hộ tịch hiện hành.

Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

• Tờ khai đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch: Theo mẫu quy định tại Luật Hộ tịch 2014.
• Giấy khai sinh bản chính: Của người con nuôi cần thay đổi thông tin.
• Giấy chứng nhận nuôi con nuôi: Do cơ quan có thẩm quyền cấp để chứng minh quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp.
• Văn bản đồng ý của con: Nếu con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên, bắt buộc phải có văn bản thể hiện sự đồng ý của trẻ về việc thay đổi họ tên.
• Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân của cha mẹ nuôi để đối chiếu.

Thẩm quyền giải quyết:

Căn cứ Điều 27 và Điều 46 Luật Hộ tịch 2014, thẩm quyền được phân định như sau:

• UBND cấp xã: Nơi đã đăng ký khai sinh trước đây hoặc nơi cư trú của người con nuôi có thẩm quyền giải quyết cho người chưa đủ 14 tuổi.
• UBND cấp huyện: Giải quyết việc thay đổi họ tên cho con nuôi từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú trong nước.

3. Thời gian giải quyết và lệ phí hộ tịch

Theo quy định tại khoản 2 Điều 28 Luật Hộ tịch 2014, thời hạn giải quyết thông thường là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Trong trường hợp cần xác minh thêm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 03 ngày làm việc tiếp theo.

Về lệ phí, mức thu sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định tùy thuộc vào điều kiện thực tế của từng địa phương. Thông thường, các trường hợp đăng ký hộ tịch cho người có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo hoặc người khuyết tật có thể được miễn lệ phí theo quy định.

4. Cách ghi thông tin cha mẹ nuôi trong giấy khai sinh

Đây là nội dung quan trọng được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 04/2020/TT-BTP. Cụ thể:

• Trẻ bị bỏ rơi: Thông tin cha mẹ nuôi được ghi trực tiếp vào phần khai về cha, mẹ trong Giấy khai sinh. Tại mục ghi chú của Sổ đăng ký khai sinh phải ghi rõ "cha, mẹ nuôi".
• Cha dượng, mẹ kế nhận con riêng làm con nuôi: Nếu phần khai về cha hoặc mẹ còn trống, thông tin cha dượng/mẹ kế sẽ được bổ sung vào đó. Nếu đã có đủ thông tin cha mẹ đẻ, cơ quan chức năng sẽ thực hiện thay đổi phần khai về cha hoặc mẹ đẻ sang cha mẹ nuôi, đồng thời ghi chú rõ trong Sổ hộ tịch.

Việc nắm vững các quy định pháp lý không chỉ giúp cha mẹ nuôi thực hiện thủ tục nhanh chóng mà còn đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho con trẻ trong quá trình hòa nhập với gia đình mới. Nếu bạn gặp khó khăn trong quá trình thực hiện, hãy liên hệ với cơ quan tư pháp địa phương để được hướng dẫn cụ thể hơn.