Thành lập doanh nghiệp tư nhân là một trong những lựa chọn phổ biến của các cá nhân muốn tự mình làm chủ và quản lý hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, tại thời điểm năm 2019, khi Luật Doanh nghiệp 2014 đang có hiệu lực thi hành, loại hình này sở hữu những đặc thù pháp lý rất riêng biệt mà nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý để tránh những rủi ro không đáng có.

1. Quy tắc đặt tên doanh nghiệp tư nhân theo quy định

Việc đặt tên không chỉ mang ý nghĩa thương hiệu mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Chương III Luật Doanh nghiệp 2014. Cụ thể, tên tiếng Việt của doanh nghiệp tư nhân phải bao gồm hai thành tố: Loại hình doanh nghiệp và Tên riêng.

• Loại hình doanh nghiệp: Được viết là “DNTN” hoặc “doanh nghiệp TN”.
• Tên riêng: Được viết bằng các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt, các chữ F, J, Z, W, chữ số và ký hiệu.

Chủ doanh nghiệp cần lưu ý không đặt tên trùng hoặc gây nhầm lẫn với các doanh nghiệp đã đăng ký trước đó trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.

2. Mô hình "Một chủ" và quyền quyết định tuyệt đối

Theo quy định tại Điều 183 Luật Doanh nghiệp 2014, doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ. Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với công ty TNHH hay công ty cổ phần.

"Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp."

Chủ doanh nghiệp có toàn quyền quyết định đối với tất cả hoạt động kinh doanh, việc sử dụng lợi nhuận sau khi đã nộp thuế. Đồng thời, chủ doanh nghiệp cũng đương nhiên là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo quy định tại khoản 4 Điều 185 Luật Doanh nghiệp 2014.

3. Tại sao doanh nghiệp tư nhân không có tư cách pháp nhân?

Đây là một "nút thắt" pháp lý quan trọng. Để có tư cách pháp nhân, một tổ chức phải có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó (theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015).

Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp tư nhân, tài sản được sử dụng vào hoạt động kinh doanh không phải làm thủ tục chuyển quyền sở hữu từ cá nhân sang doanh nghiệp. Do đó, không có sự tách biệt rõ ràng giữa tài sản của chủ doanh nghiệp và tài sản của doanh nghiệp. Chính vì sự thiếu độc lập về tài sản này mà doanh nghiệp tư nhân không được công nhận có tư cách pháp nhân.

4. Chế độ trách nhiệm vô hạn - Con dao hai lưỡi

Do không có tư cách pháp nhân và tài sản không tách biệt, chủ doanh nghiệp tư nhân phải chịu trách nhiệm vô hạn. Điều này có nghĩa là nếu doanh nghiệp nợ nần hoặc phá sản, chủ doanh nghiệp phải dùng toàn bộ tài sản cá nhân của mình (nhà cửa, xe cộ, tiền tiết kiệm...) để thanh toán nợ, chứ không chỉ giới hạn trong số vốn đã đăng ký kinh doanh.

Quy định này được nêu rõ tại khoản 1 Điều 183 Luật Doanh nghiệp 2014. Đây là rủi ro lớn nhất mà bất kỳ ai khi muốn thành lập doanh nghiệp tư nhân đều phải cân nhắc kỹ lưỡng.

5. Linh hoạt trong quản lý và điều hành

Mặc dù chịu trách nhiệm cao, nhưng doanh nghiệp tư nhân lại mang đến sự linh hoạt tối đa. Chủ doanh nghiệp có thể trực tiếp quản lý hoặc thuê người khác làm Giám đốc điều hành. Tuy nhiên, dù thuê người quản lý thì chủ doanh nghiệp vẫn phải chịu trách nhiệm về mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mình.

Ngoài ra, chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền tăng hoặc giảm vốn đầu tư bất cứ lúc nào, chỉ cần ghi chép đầy đủ vào sổ kế toán. Trường hợp giảm vốn thấp hơn vốn đầu tư đã đăng ký thì phải thông báo với Cơ quan đăng ký kinh doanh.

Tóm lại, việc hiểu rõ các quy định của Luật Doanh nghiệp 2014 và Bộ luật Dân sự 2015 là điều kiện tiên quyết để vận hành doanh nghiệp tư nhân an toàn và hiệu quả trong bối cảnh năm 2019.