Trong kỷ nguyên số, dù các hình thức chuyển khoản điện tử đang chiếm ưu thế, séc vẫn giữ một vị trí quan trọng trong các giao dịch thương mại lớn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, không ít người vẫn mơ hồ về bản chất pháp lý cũng như những quy tắc khắt khe khi sử dụng loại giấy tờ có giá này. Vậy séc là gì và làm sao để sử dụng séc một cách an toàn, đúng luật?

1. Séc là gì? Góc nhìn pháp lý từ Thông tư 22/2015/TT-NHNN

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 22/2015/TT-NHNN, séc được định nghĩa là giấy tờ có giá do người ký phát lập, ra lệnh cho người bị ký phát trích một số tiền nhất định từ tài khoản thanh toán của mình để thanh toán cho người thụ hưởng.

Hiểu một cách đơn giản, khi bạn ký một tờ séc, bạn đang đưa ra một "mệnh lệnh" cho ngân hàng nơi bạn mở tài khoản để trả tiền cho một người cụ thể. Đây không chỉ là một tờ giấy thông thường mà là một công cụ chuyển nhượng có tính pháp lý cao, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong từng nét bút.

2. Phân loại các loại séc phổ biến nhất hiện nay

Tùy vào mục đích và mức độ bảo mật, séc được chia thành nhiều loại khác nhau. Việc hiểu rõ từng loại sẽ giúp bạn lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp nhất:

• Phân loại theo hình thức thanh toán: Bao gồm séc tiền mặt (rút tiền trực tiếp), séc chuyển khoản (chỉ dùng để chuyển vào tài khoản khác) và séc bảo chi (ngân hàng đảm bảo khả năng thanh toán).
• Phân loại theo cách xác định người thụ hưởng: Séc lệnh (trả cho người có tên hoặc người được chuyển nhượng), séc vô danh (trả cho người cầm séc) và séc đích danh (chỉ trả cho người có tên trên séc).

3. 3 quy định "vàng" cần nằm lòng để sử dụng séc an toàn

Để tờ séc có giá trị và tránh bị ngân hàng từ chối thanh toán, người sử dụng cần đặc biệt lưu ý các quy định sau:

3.1. Nội dung bắt buộc trên tờ séc: Thiếu một chi tiết, mất giá trị thanh toán

Một tờ séc hợp lệ phải tuân thủ nghiêm ngặt các thành phần nội dung quy định tại Điều 58 Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005. Cụ thể:

"Séc phải có các nội dung: Từ 'Séc' in trên tờ séc; Số tiền xác định bằng số và bằng chữ; Tên người bị ký phát (ngân hàng); Tên người thụ hưởng; Địa điểm thanh toán; Ngày ký phát và chữ ký của người ký phát."

Lưu ý rằng, nếu số tiền bằng số và bằng chữ có sự sai lệch, hoặc thiếu bất kỳ chữ ký cần thiết nào (đối với doanh nghiệp thường cần cả chủ tài khoản và kế toán trưởng), tờ séc sẽ ngay lập tức bị vô hiệu.

3.2. Thời hạn xuất trình và quy trình thanh toán chuẩn xác

Nhiều người lầm tưởng séc có giá trị vĩnh viễn, nhưng thực tế pháp luật quy định rất rõ về thời hạn. Theo Điều 19 Thông tư 22/2015/TT-NHNN, thời hạn xuất trình séc để yêu cầu thanh toán là 30 ngày kể từ ngày ký phát.

Nếu quá thời hạn này nhưng chưa quá 06 tháng, ngân hàng vẫn có thể thanh toán nếu người ký phát không có lệnh đình chỉ. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tốt nhất, người thụ hưởng nên thực hiện thủ tục thanh toán trong vòng 30 ngày đầu tiên.

3.3. Xử lý tình huống khẩn cấp: Mất hoặc hư hỏng séc phải làm gì?

Đây là tình huống khiến nhiều người lo lắng nhất. Điều 26 Thông tư 22/2015/TT-NHNN hướng dẫn quy trình xử lý như sau:

• Nếu mất séc: Người làm mất phải thông báo ngay lập tức bằng văn bản cho người bị ký phát (ngân hàng). Ngân hàng sẽ tạm dừng thanh toán tờ séc đó ngay khi nhận được thông báo hợp lệ.
• Nếu séc bị hư hỏng: Người thụ hưởng có quyền yêu cầu người ký phát thay thế tờ séc mới nếu tờ séc cũ vẫn còn đủ thông tin để nhận diện hoặc có bằng chứng chứng minh quyền thụ hưởng hợp pháp.

4. Kết luận

Séc là một công cụ thanh toán an toàn và chuyên nghiệp nếu người dùng nắm vững các quy định pháp lý. Việc hiểu rõ Thông tư 22/2015/TT-NHNN và Luật Các công cụ chuyển nhượng 2005 không chỉ giúp giao dịch diễn ra suôn sẻ mà còn là lá chắn bảo vệ tài sản của bạn trước những rủi ro không đáng có.