Trong văn hóa giao thông tại nhiều địa phương, việc rẽ phải khi đèn đỏ dường như đã trở thành một "luật ngầm" mà nhiều người mặc định là đúng. Tuy nhiên, xét dưới góc độ pháp lý, hành vi này chỉ được phép trong một số điều kiện nhất định. Việc tự ý rẽ phải không theo chỉ dẫn không chỉ gây nguy hiểm cho người đi bộ mà còn khiến tài xế đối mặt với mức phạt tiền triệu và nguy cơ bị tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe.

Quy định chung về tín hiệu đèn đỏ theo Luật Giao thông đường bộ

Theo quy định tại Điều 10 Luật Giao thông đường bộ 2008, hệ thống báo hiệu đường bộ bao gồm hiệu lệnh của người điều khiển giao thông, tín hiệu đèn giao thông, biển báo hiệu, vạch kẻ đường, cọc tiêu hoặc tường bảo vệ, rào chắn.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 10 quy định về ý nghĩa của màu đèn tín hiệu như sau:

"Tín hiệu xanh là được đi; Tín hiệu đỏ là cấm đi; Tín hiệu vàng là phải dừng lại trước vạch dừng, trừ trường hợp đã đi quá vạch dừng thì được đi tiếp; trong trường hợp tín hiệu vàng nhấp nháy là được đi nhưng phải giảm tốc độ, chú ý quan sát, nhường đường cho người đi bộ qua đường."

Như vậy, về nguyên tắc cơ bản, đèn đỏ có nghĩa là cấm đi. Mọi hành vi di chuyển qua vạch dừng khi đèn đã chuyển sang màu đỏ (bao gồm cả rẽ phải) đều bị coi là vi phạm, trừ các trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép.

5 trường hợp đặc biệt được phép rẽ phải khi gặp đèn đỏ

Dù quy tắc chung là dừng lại, nhưng để linh hoạt trong tổ chức giao thông và tránh ùn tắc, cơ quan chức năng cho phép người điều khiển phương tiện rẽ phải trong 05 trường hợp sau:

1. Có hiệu lệnh của người điều khiển giao thông

Đây là hiệu lệnh có ưu tiên cao nhất. Khi Cảnh sát giao thông ra hiệu lệnh cho phép rẽ phải, người tham gia giao thông phải chấp hành ngay lập tức, kể cả khi đèn tín hiệu đang màu đỏ hoặc có biển báo cấm rẽ.

2. Có biển báo phụ cho phép rẽ phải

Thông thường, tại các ngã tư sẽ có biển báo phụ đặt dưới cột đèn tín hiệu hoặc treo trên giá long môn với nội dung: "Đèn đỏ được phép rẽ phải" hoặc "Xe máy được phép rẽ phải". Người tham gia giao thông cần quan sát kỹ biển báo này để thực hiện hành vi đúng luật.

3. Có đèn tín hiệu hình mũi tên

Nếu tại cột đèn có lắp thêm đèn phụ hình mũi tên màu xanh hướng về bên phải, người điều khiển phương tiện được phép rẽ phải khi đèn này sáng. Lưu ý, nếu mũi tên màu đỏ hoặc không sáng, bạn vẫn phải dừng lại chờ lệnh.

4. Có vạch mắt võng

Vạch kẻ kiểu mắt võng có màu vàng, được vẽ ở làn đường trong cùng bên phải. Theo quy chuẩn kỹ thuật, vạch này dùng để báo hiệu người điều khiển không được dừng xe trong phạm vi phần mặt đường có bố trí vạch để tránh ùn tắc. Do đó, nếu có vạch này, bạn được phép rẽ phải để giải phóng làn đường.

5. Có tiểu đảo phân luồng rẽ phải

Tại nhiều nút giao thông lớn, cơ quan chức năng xây dựng tiểu đảo (dải phân cách cứng) tách riêng một làn đường dành cho xe rẽ phải trước khi đến đèn tín hiệu. Trong trường hợp này, người đi vào làn rẽ phải này không bị chi phối bởi đèn tín hiệu ở ngã tư chính.

Mức xử phạt mới nhất theo Nghị định 123/2021/NĐ-CP

Kể từ ngày 01/01/2022, mức xử phạt đối với hành vi không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông (vượt đèn đỏ, đèn vàng) đã tăng lên đáng kể theo quy định tại Nghị định 123/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 100/2019/NĐ-CP).

• Đối với xe ô tô: Phạt tiền từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng (theo điểm a khoản 5 Điều 5). Ngoài ra, tài xế còn bị tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe từ 01 đến 03 tháng.
• Đối với xe mô tô, xe gắn máy: Phạt tiền từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng (theo điểm e khoản 4 Điều 6). Hình phạt bổ sung là tước Giấy phép lái xe từ 01 đến 03 tháng.
• Đối với máy kéo, xe máy chuyên dùng: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng và tước bằng lái/chứng chỉ từ 01 đến 03 tháng.
• Đối với xe đạp, xe thô sơ: Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng.

Lời khuyên pháp lý: Để tránh bị mất tiền oan và đảm bảo an toàn, người tham gia giao thông nên từ bỏ thói quen tự ý rẽ phải. Hãy quan sát kỹ hệ thống biển báo và đèn tín hiệu tại mỗi ngã tư. Trong trường hợp được phép rẽ phải, bạn vẫn phải nhường đường cho người đi bộ và các phương tiện đang đi đúng hướng ưu tiên để tránh xảy ra va chạm giao thông.