Ngày 05/03/2019, Chính phủ đã ban hành Nghị định 24/2019/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 19/2011/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Nuôi con nuôi 2010. Những thay đổi này không chỉ tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính mà còn bảo đảm tốt hơn quyền lợi của trẻ em và tính minh bạch trong hoạt động nhân đạo.

1. Được thay đổi họ tên con nuôi theo yêu cầu của cha mẹ nuôi

Một trong những điểm đáng chú ý nhất tại Nghị định 24/2019/NĐ-CP là việc cụ thể hóa quyền thay đổi họ, tên cho con nuôi. Theo đó, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ thực hiện việc thay đổi họ, chữ đệm và tên của con nuôi dựa trên yêu cầu hợp pháp của cha mẹ nuôi.

Tuy nhiên, để bảo đảm quyền tự quyết của trẻ, pháp luật quy định điều kiện bắt buộc: Nếu con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên thì việc thay đổi họ tên phải có sự đồng ý của trẻ. Quy định này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Luật Trẻ em 2016 và Công ước quốc tế về quyền trẻ em mà Việt Nam là thành viên.

2. Mở rộng thẩm quyền đăng ký nuôi con nuôi trong một số trường hợp đặc biệt

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân, Nghị định mới đã mở rộng thẩm quyền đăng ký đối với các trường hợp: Cha dượng, mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi; cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận cháu làm con nuôi.

Cụ thể, việc đăng ký nuôi con nuôi trong các trường hợp này có thể thực hiện tại UBND cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc của người được nhận làm con nuôi. Trước đây, theo quy định cũ, thẩm quyền này chỉ bó hẹp tại nơi thường trú của người nhận nuôi, gây không ít khó khăn cho các gia đình sinh sống không cố định.

3. Siết chặt quản lý hỗ trợ nhân đạo tại các cơ sở nuôi dưỡng

Để tránh tình trạng lợi dụng việc hỗ trợ nhân đạo để "mua bán" hoặc trục lợi từ việc cho nhận con nuôi, Nghị định 24/2019/NĐ-CP bổ sung các quy định rất nghiêm ngặt:

• Mọi khoản hỗ trợ bằng tiền cho cơ sở nuôi dưỡng phải được thực hiện thông qua tài khoản của cơ sở đó.
• Nghiêm cấm tổ chức, cá nhân hỗ trợ nhân đạo yêu cầu cơ sở nuôi dưỡng cho trẻ em làm con nuôi như một điều kiện trao đổi.
• Cơ sở nuôi dưỡng tuyệt đối không được cam kết cho trẻ em làm con nuôi vì lý do đã nhận hỗ trợ nhân đạo.

Quy định này nhằm bảo đảm việc tìm gia đình thay thế cho trẻ em hoàn toàn xuất phát từ lợi ích tốt nhất của trẻ, không bị tác động bởi các yếu tố vật chất hay lợi ích kinh tế.

4. Trách nhiệm báo cáo của cha mẹ nuôi nước ngoài

Đối với các trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, Nghị định yêu cầu cha mẹ nuôi phải thông tin cho tổ chức con nuôi nước ngoài về các khoản hỗ trợ nhân đạo đã thực hiện tại Việt Nam. Đồng thời, định kỳ 06 tháng, các tổ chức này phải báo cáo Bộ Tư pháp về tình hình hỗ trợ nhân đạo để bảo đảm sự giám sát chặt chẽ từ phía cơ quan quản lý nhà nước.

Những quy định mới này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25/04/2019. Các gia đình đang trong quá trình thực hiện thủ tục hoặc có ý định nhận con nuôi cần lưu ý các mốc thời gian và quy định mới này để thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình.

Trích dẫn Điều 1 Nghị định 24/2019/NĐ-CP:
"Sửa đổi, bổ sung Điều 10 như sau: Cơ quan đăng ký hộ tịch thực hiện việc thay đổi họ, chữ đệm và tên của con nuôi theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật về hộ tịch theo yêu cầu của cha mẹ nuôi. Việc thay đổi họ, chữ đệm và tên của con nuôi từ đủ 09 tuổi trở lên phải được sự đồng ý của trẻ em đó."