Trong bối cảnh thị trường lao động có nhiều biến động vào đầu năm 2023, việc đảm bảo các quyền lợi về an sinh xã hội trở nên quan trọng hơn bao giờ hết đối với mỗi cá nhân. Một trong những nỗi lo thường trực của người lao động là liệu doanh nghiệp có thực hiện đúng nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) hay không. Việc công ty chậm đóng, trốn đóng không chỉ ảnh hưởng đến chế độ thai sản, ốm đau mà còn trực tiếp tác động đến lương hưu sau này.

Người lao động cần chủ động kiểm tra quá trình đóng bảo hiểm để tự bảo vệ quyền lợi (ảnh minh họa)

1. Hai phương thức tra cứu quá trình đóng bảo hiểm xã hội nhanh chóng và chính xác

Hiện nay, với sự đẩy mạnh chuyển đổi số của ngành Bảo hiểm, người lao động có thể dễ dàng kiểm tra lịch sử đóng BHXH của mình chỉ với vài thao tác trên điện thoại hoặc máy tính.

1.1. Tra cứu trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam

Đây là cách thức phổ biến dành cho những người chưa cài đặt ứng dụng di động. Tuy nhiên, để thực hiện cách này, bạn cần đảm bảo số điện thoại cá nhân đã được đăng ký thông tin với cơ quan bảo hiểm.

• Bước 1: Truy cập vào chuyên mục tra cứu tại địa chỉ chính thức của BHXH Việt Nam.
• Bước 2: Điền đầy đủ các thông tin định danh bao gồm: Tỉnh/thành phố nơi đóng bảo hiểm, cơ quan BHXH quản lý, số CMND/CCCD, họ tên và mã số BHXH.
• Bước 3: Xác thực mã OTP được gửi về số điện thoại. Hệ thống sẽ trả về kết quả chi tiết từng tháng đóng, mức lương đóng và trạng thái đóng hiện tại.

1.2. Sử dụng ứng dụng VssID - Bảo hiểm xã hội số

VssID là công cụ đắc lực nhất hiện nay giúp người lao động quản lý toàn bộ quá trình tham gia bảo hiểm của mình. Sau khi đăng nhập bằng mã số BHXH và mật khẩu, bạn chỉ cần vào mục "Quá trình tham gia". Tại đây, mọi thông tin về BHXH, BHYT, BHTN đều được hiển thị minh bạch. Nếu thấy dòng chữ "Chưa đóng" hoặc thời gian đóng dừng lại ở nhiều tháng trước, đó là dấu hiệu cho thấy công ty đang nợ tiền bảo hiểm của bạn.

Ứng dụng VssID giúp theo dõi quá trình đóng bảo hiểm mọi lúc mọi nơi (ảnh minh họa)

2. Giải pháp pháp lý khi phát hiện công ty không đóng bảo hiểm xã hội

Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, đóng BHXH là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động. Khi phát hiện sai phạm, người lao động không nên im lặng mà cần thực hiện các bước sau:

Bước 1: Đối thoại trực tiếp và yêu cầu khắc phục

Trước hết, hãy liên hệ với bộ phận Nhân sự hoặc Công đoàn cơ sở để yêu cầu giải trình. Có thể đây chỉ là sai sót kỹ thuật trong quá trình báo tăng/giảm lao động. Việc giải quyết nội bộ luôn là phương án nhanh nhất để duy trì quan hệ lao động hài hòa.

Bước 2: Khiếu nại đến cơ quan chức năng

Nếu đối thoại không thành công, căn cứ theo quy định về giải quyết tranh chấp lao động, bạn có quyền gửi đơn khiếu nại lần đầu đến Giám đốc công ty. Nếu vẫn không được giải quyết thỏa đáng, hãy gửi đơn khiếu nại lần hai đến Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án

Theo Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, tranh chấp về bảo hiểm xã hội là loại tranh chấp không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải tại cơ sở. Người lao động có thể trực tiếp nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở để yêu cầu bảo vệ quyền lợi.

3. Mức xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm

Pháp luật hiện hành quy định chế tài rất nặng đối với các doanh nghiệp chây ỳ nghĩa vụ bảo hiểm. Cụ thể, tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt tiền đối với hành vi chậm đóng hoặc đóng không đủ số người thuộc diện tham gia có thể lên đến 15% tổng số tiền phải đóng nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với cá nhân (doanh nghiệp phạt gấp đôi).

Trích dẫn khoản 5 Điều 39 Nghị định 12/2022/NĐ-CP: Phạt tiền từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây: a) Chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp; b) Đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp không đủ số người thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp mà không phải là trốn đóng...

Ngoài việc bị phạt tiền, doanh nghiệp còn buộc phải nộp đủ số tiền chậm đóng và tiền lãi phát sinh. Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi trốn đóng BHXH có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Việc nắm vững các cách kiểm tra và quy định pháp luật sẽ giúp người lao động luôn ở thế chủ động, đảm bảo rằng mọi giọt mồ hôi công sức bỏ ra đều được đền đáp bằng những quyền lợi an sinh xứng đáng.