Trong quan hệ lao động, bản hợp đồng chính là "tấm khiên" pháp lý quan trọng nhất bảo vệ quyền lợi của cả người lao động và người sử dụng lao động. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp người lao động đặt bút ký nhưng chưa hiểu rõ các điều khoản, dẫn đến những thiệt thòi không đáng có khi xảy ra tranh chấp. Dưới đây là những vấn đề then chốt mà bất kỳ ai cũng cần nắm vững trước khi xác lập quan hệ lao động trong bối cảnh quy định pháp luật năm 2018.

1. Hình thức hợp đồng: Văn bản hay lời nói?

Theo quy định tại Điều 16 Bộ luật Lao động 2012, hình thức của hợp đồng lao động được phân định rõ rệt dựa trên tính chất công việc:

• Hợp đồng bằng văn bản: Đây là hình thức bắt buộc đối với hầu hết các loại công việc. Hợp đồng phải được lập thành 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản có giá trị pháp lý ngang nhau.
• Hợp đồng bằng lời nói: Chỉ được áp dụng đối với những công việc có tính chất tạm thời mà thời hạn dưới 03 tháng hoặc đối với lao động giúp việc gia đình.

Dù giao kết bằng hình thức nào, các bên vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về tiêu chuẩn lao động. Việc giữ lại một bản hợp đồng giấy là bằng chứng quan trọng nhất nếu chẳng may phát sinh mâu thuẫn về sau.

Việc ký kết hợp đồng lao động cần sự cẩn trọng và hiểu biết về pháp luật (ảnh minh họa)

2. Những nội dung "vàng" không thể thiếu trong hợp đồng

Một bản hợp đồng lao động đúng chuẩn không được sơ sài. Các bên cần thỏa thuận chi tiết các nội dung sau để đảm bảo tính minh bạch:

Công việc và địa điểm làm việc

Người lao động cần yêu cầu ghi rõ chức danh chuyên môn, các nhiệm vụ cụ thể phải thực hiện. Địa điểm làm việc cũng cần được xác định rõ ràng; nếu làm việc tại nhiều chi nhánh, hãy ghi rõ địa điểm chính để làm căn cứ tính chi phí đi lại hoặc điều chuyển công tác sau này.

Thời giờ làm việc và nghỉ ngơi

Hợp đồng phải cụ thể hóa số giờ làm việc trong ngày, trong tuần và các ca làm việc. Đặc biệt, các điều khoản về làm thêm giờ, tiền lương làm thêm vào ngày nghỉ, lễ, tết cần được quy định rõ theo đúng tinh thần của Bộ luật Lao động 2012.

Các điều khoản về tiền lương và thời gian làm việc là nội dung cốt lõi của hợp đồng (ảnh minh họa)

Tiền lương và các khoản phụ cấp

Đây thường là nội dung dễ xảy ra tranh chấp nhất. Hợp đồng cần ghi rõ:

• Mức lương chính (lương căn bản).
• Các loại phụ cấp lương và khoản bổ sung khác.
• Hình thức trả lương (tiền mặt hoặc chuyển khoản) và thời hạn trả lương định kỳ.

Lưu ý đặc biệt: Trong năm 2018, mức lương thỏa thuận không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng quy định tại Nghị định 141/2017/NĐ-CP. Cụ thể, mức lương tối thiểu vùng dao động từ 2.760.000 đồng đến 3.980.000 đồng tùy theo địa bàn áp dụng.

3. Cảnh giác với hành vi giữ bằng cấp, giấy tờ tùy thân

Một sai lầm phổ biến của người lao động là đồng ý để công ty giữ bản chính chứng minh nhân dân hoặc bằng đại học làm "tin". Đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Dựa trên Điều 20 Bộ luật Lao động 2012, người sử dụng lao động tuyệt đối không được:

1. Giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động.
2. Yêu cầu người lao động phải thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động.

Nếu doanh nghiệp cố tình vi phạm, họ có thể bị xử phạt hành chính từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng theo quy định tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 88/2015/NĐ-CP), đồng thời buộc phải trả lại giấy tờ cho người lao động.

Lời khuyên từ chuyên gia

Trước khi đặt bút ký, hãy dành ít nhất 15-30 phút để đọc kỹ từng câu chữ. Đừng ngần ngại đặt câu hỏi hoặc yêu cầu điều chỉnh nếu thấy điều khoản nào chưa rõ ràng hoặc có dấu hiệu trái luật. Một sự cẩn trọng nhỏ lúc ban đầu sẽ giúp bạn tránh được những rắc rối pháp lý phức tạp về sau.