Việc đăng ký cư trú không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ bắt buộc của mỗi công dân khi thay đổi nơi sinh sống. Tuy nhiên, trong thực tế thuê mướn nhà trọ, một câu hỏi pháp lý thường xuyên gây tranh cãi là: Khi việc đăng ký tạm trú bị bỏ ngỏ, cơ quan chức năng sẽ xử phạt chủ nhà hay người đi thuê? Với sự ra đời của Nghị định 282/2025/NĐ-CP, các quy định về xử phạt trong lĩnh vực an ninh trật tự đã có những cập nhật quan trọng mà cả chủ trọ và người thuê cần đặc biệt lưu ý.

Ai là người bị phạt khi không đăng ký tạm trú?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 10 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, hành vi vi phạm quy định về đăng ký và quản lý cư trú sẽ bị xử lý như sau:

Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây:

• Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, xóa đăng ký thường trú, xóa đăng ký tạm trú, tách hộ, điều chỉnh thông tin về cư trú trong Cơ sở dữ liệu về cư trú hoặc khai báo thông tin về cư trú;
• Không thực hiện đúng quy định của pháp luật về thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng;
• Không xuất trình giấy tờ liên quan đến cư trú hoặc thông tin về cư trú trên ứng dụng định danh quốc gia theo yêu cầu kiểm tra của cơ quan, người có thẩm quyền.

Pháp luật hiện hành không tách biệt đối tượng bị phạt là chủ trọ hay người thuê trọ một cách cứng nhắc. Thay vào đó, bất kỳ bên nào có nghĩa vụ thực hiện nhưng không thực hiện đều có thể bị xử phạt. Thông thường, người thuê trọ có nghĩa vụ trực tiếp đi đăng ký tạm trú, nhưng chủ trọ cũng có trách nhiệm phối hợp, cung cấp giấy tờ nhà đất và thông báo lưu trú cho cơ quan Công an. Do đó, nếu đoàn kiểm tra phát hiện sai phạm, cả hai bên đều có nguy cơ bị lập biên bản xử phạt hành chính.

Đặc biệt, theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 282/2025/NĐ-CP, mức phạt nêu trên áp dụng đối với cá nhân. Trường hợp tổ chức (như công ty kinh doanh dịch vụ lưu trú, ký túc xá doanh nghiệp) vi phạm thì mức phạt tiền sẽ gấp 02 lần, tức là từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng.

Điều kiện và thời hạn bắt buộc phải đăng ký tạm trú

Theo quy định tại khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú.

Như vậy, nếu bạn chỉ ở lại nhà người thân hoặc thuê trọ dưới 30 ngày, bạn chỉ cần thực hiện thủ tục thông báo lưu trú. Nhưng nếu xác định ở lâu dài, việc đăng ký tạm trú là bắt buộc để đảm bảo quyền lợi về y tế, giáo dục và các giao dịch hành chính khác tại địa phương.

Hồ sơ và thủ tục đăng ký tạm trú mới nhất năm 2025

Để tránh bị xử phạt, người thuê trọ cần chủ động chuẩn bị hồ sơ theo Điều 28 Luật Cư trú 2020 bao gồm:

• Tờ khai thay đổi thông tin cư trú: Sử dụng mẫu CT01 theo quy định của Bộ Công an.
• Giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp: Hợp đồng thuê nhà, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của chủ trọ (bản sao), hoặc văn bản đồng ý cho thuê/mượn của chủ sở hữu.

Quy trình thực hiện:

1. Nộp hồ sơ: Người đăng ký nộp hồ sơ trực tiếp tại Công an cấp xã nơi dự định tạm trú hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quản lý cư trú.
2. Tiếp nhận: Cơ quan đăng ký kiểm tra và cấp phiếu tiếp nhận. Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, cán bộ sẽ hướng dẫn bổ sung ngay.
3. Xử lý: Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền sẽ cập nhật thông tin vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo kết quả cho người đăng ký.

Lưu ý về gia hạn tạm trú: Thời hạn tạm trú tối đa là 02 năm và có thể gia hạn nhiều lần. Theo khoản 3 Điều 28 Luật Cư trú 2020, trước 15 ngày hết hạn tạm trú, công dân phải làm thủ tục gia hạn để tránh việc bị xóa thông tin tạm trú và bị xử phạt hành chính do quá hạn.

Tóm lại, để đảm bảo an toàn pháp lý, người thuê trọ nên chủ động yêu cầu chủ nhà hỗ trợ giấy tờ để hoàn tất thủ tục đăng ký tạm trú ngay khi bắt đầu thuê nhà. Việc tuân thủ đúng quy định không chỉ giúp bạn tránh được những khoản phạt không đáng có mà còn là cơ sở để thực hiện các quyền lợi công dân tại nơi cư trú mới.