Trong hoạt động kinh tế, đấu thầu là công cụ quan trọng để lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư tối ưu nhất. Tuy nhiên, không phải cuộc thầu nào cũng đi đến đích cuối cùng là ký kết hợp đồng. Có những thời điểm, vì sự minh bạch và công bằng, pháp luật buộc phải can thiệp bằng các biện pháp mạnh tay như đình chỉ hoặc hủy bỏ toàn bộ kết quả. Vậy theo quy định mới nhất tại Luật Đấu thầu 2023, khi nào một cuộc thầu buộc phải 'khai tử'?

1. Đình chỉ cuộc thầu: Biện pháp 'phanh gấp' để khắc phục sai phạm

Đình chỉ cuộc thầu không phải là dấu chấm hết hoàn toàn, mà là một lệnh tạm dừng để rà soát và chấn chỉnh. Theo quy định tại khoản 1 Điều 18 Luật Đấu thầu 2023, biện pháp này được áp dụng khi có bằng chứng về các hành vi vi phạm làm sai lệch kết quả hoặc ảnh hưởng đến tính cạnh tranh.

Đình chỉ cuộc thầu, không công nhận kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư
1. Khi có bằng chứng tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động đấu thầu có hành vi quy định tại Điều 16 của Luật này hoặc hành vi vi phạm quy định của pháp luật có liên quan dẫn đến không bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế hoặc làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư thì người có thẩm quyền thực hiện một hoặc một số biện pháp sau đây:
a) Đình chỉ cuộc thầu để tạm dừng các hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư nhằm khắc phục ngay vi phạm đã xảy ra. Đình chỉ cuộc thầu được thực hiện trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư cho đến trước khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư;

Như vậy, mục đích cốt lõi của việc đình chỉ là để khắc phục ngay vi phạm. Thời điểm thực hiện là từ khi bắt đầu tổ chức cho đến trước khi có quyết định phê duyệt kết quả cuối cùng.

2. Hủy thầu: Khi cuộc chơi không còn giữ được giá trị ban đầu

Khác với đình chỉ, hủy thầu là biện pháp chấm dứt hoàn toàn quá trình lựa chọn hiện tại. Luật Đấu thầu 2023 quy định rất rõ các kịch bản dẫn đến việc phải hủy thầu đối với cả nhà thầu và nhà đầu tư.

Đối với lựa chọn nhà thầu:

• Tất cả hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất đều không đáp ứng yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
• Có sự thay đổi về mục tiêu, phạm vi đầu tư dẫn đến thay đổi căn bản nội dung gói thầu.
• Hồ sơ mời thầu không tuân thủ pháp luật dẫn đến việc lựa chọn sai nhà thầu.
• Phát hiện các hành vi bị cấm quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu 2023.

Đối với lựa chọn nhà đầu tư:

Tương tự như nhà thầu, việc hủy thầu đối với nhà đầu tư cũng xảy ra khi không có hồ sơ nào đạt yêu cầu, hoặc có sự thay đổi bất khả kháng về địa điểm, quy mô dự án làm thay đổi tiêu chuẩn đánh giá đã phát hành.

3. Trách nhiệm thuộc về ai?

Việc quyết định 'số phận' của một cuộc thầu không thể tùy tiện. Luật Đấu thầu 2023 phân định rõ trách nhiệm:

• Người có thẩm quyền: Có trách nhiệm đình chỉ cuộc thầu và hủy thầu trong các trường hợp sai phạm nghiêm trọng hoặc thay đổi mục tiêu đầu tư.
• Chủ đầu tư/Bên mời thầu: Có trách nhiệm hủy thầu khi tất cả hồ sơ dự thầu không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật hoặc tài chính.

Việc nắm vững các quy định về đình chỉ và hủy thầu không chỉ giúp các đơn vị quản lý thực hiện đúng pháp luật mà còn giúp các nhà thầu tự bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trong một môi trường kinh doanh lành mạnh.