Việc xác định trị giá hải quan không chỉ đơn thuần là một thủ tục hành chính trong hoạt động xuất nhập khẩu, mà còn là yếu tố then chốt quyết định số thuế mà doanh nghiệp phải nộp. Một sai sót nhỏ trong quá trình khai báo có thể dẫn đến việc bị bác bỏ trị giá, ấn định thuế hoặc thậm chí là xử phạt vi phạm hành chính.

Trị giá hải quan - "Thước đo" nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp

Theo quy định tại Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016, trị giá hải quan hàng nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên. Đây là cơ sở để tính thuế nhập khẩu và các loại thuế liên quan khác.

Cửa khẩu nhập đầu tiên được xác định tùy theo phương thức vận tải. Đối với đường biển và đường hàng không, đó là cảng dỡ hàng ghi trên vận đơn. Với đường bộ, đó là cửa khẩu biên giới nơi hàng hóa đi vào lãnh thổ Việt Nam. Việc xác định đúng cửa khẩu này là bước đầu tiên để tính toán chính xác các chi phí vận chuyển và bảo hiểm phát sinh.

6 phương pháp xác định trị giá: Áp dụng sao cho đúng?

Pháp luật Việt Nam, cụ thể là Thông tư 39/2015/TT-BTC, quy định 6 phương pháp xác định trị giá hải quan được áp dụng tuần tự:

• Phương pháp trị giá giao dịch: Là phương pháp ưu tiên hàng đầu, dựa trên giá thực tế đã thanh toán hoặc sẽ phải thanh toán.
• Phương pháp trị giá giao dịch của hàng hóa giống hệt hoặc tương tự: Áp dụng khi không xác định được trị giá giao dịch của chính lô hàng đó.
• Phương pháp trị giá khấu trừ và trị giá tính toán: Dựa trên giá bán tại thị trường Việt Nam hoặc chi phí sản xuất.
• Phương pháp suy luận: Là phương pháp cuối cùng khi các cách trên không thể thực hiện.

Quy trình khai báo: Từ hệ thống VNACCS đến hồ sơ giấy

Hiện nay, hầu hết các doanh nghiệp đều thực hiện khai trị giá hải quan trực tuyến thông qua hệ thống VNACCS. Hệ thống sẽ tự động tính toán dựa trên các thông số về hóa đơn, phí vận chuyển và bảo hiểm mà doanh nghiệp cung cấp.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như hàng hóa không có hợp đồng mua bán hoặc khi hệ thống không tự động phân bổ được các khoản điều chỉnh, doanh nghiệp phải thực hiện khai báo trên tờ khai trị giá riêng (mẫu HQ/2015-TG1 hoặc TG2) và nộp kèm hồ sơ giấy.

Kiểm tra và tham vấn: Đối diện với nghi vấn từ cơ quan hải quan

Một trong những nỗi lo lớn nhất của doanh nghiệp là khi cơ quan hải quan nghi vấn về trị giá khai báo. Theo Luật Quản lý thuế 2019, nếu có cơ sở nghi ngờ giá khai báo thấp hơn thực tế, cơ quan hải quan sẽ yêu cầu tham vấn.

"Trường hợp nghi vấn về trị giá khai báo, cơ quan hải quan thông báo cơ sở nghi vấn, mức giá, phương pháp dự kiến xác định. Doanh nghiệp có quyền giải trình, cung cấp thêm chứng từ để chứng minh tính trung thực của trị giá đã khai."

Nếu doanh nghiệp không thể chứng minh được hoặc quá thời hạn 05 ngày làm việc mà không khai bổ sung, cơ quan hải quan sẽ thực hiện ấn định thuế. Do đó, việc lưu trữ đầy đủ chứng từ thanh toán, hợp đồng và các tài liệu liên quan là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp trong quá trình tham vấn.