1. Chấp hành viên là ai và vai trò trong thi hành án dân sự?

Trong hệ thống tư pháp Việt Nam, Chấp hành viên đóng vai trò là người trực tiếp tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Theo quy định tại Điều 17 Luật Thi hành án dân sự 2008, Chấp hành viên được định nghĩa như sau:

1. Chấp hành viên là người được Nhà nước giao nhiệm vụ thi hành các bản án, quyết định theo quy định tại Điều 2 của Luật này. Chấp hành viên có ba ngạch là Chấp hành viên sơ cấp, Chấp hành viên trung cấp và Chấp hành viên cao cấp.

2. Chấp hành viên do Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm.

Như vậy, Chấp hành viên không chỉ là một công chức bình thường mà là người đại diện cho quyền lực nhà nước để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi nhiệm vụ, nếu có căn cứ cho rằng Chấp hành viên không khách quan hoặc vi phạm quy định, đương sự có quyền yêu cầu thay đổi người thực hiện.

2. Khi nào đương sự được quyền yêu cầu thay đổi Chấp hành viên?

Quyền yêu cầu thay đổi Chấp hành viên là một trong những quyền quan trọng của đương sự nhằm đảm bảo sự công bằng và minh bạch. Căn cứ Điều 21 Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014), đương sự có quyền yêu cầu thay đổi trong các trường hợp sau:

• Xung đột lợi ích: Chấp hành viên thực hiện việc thi hành án liên quan đến quyền, lợi ích của bản thân hoặc người thân thích (vợ, chồng, con, cha mẹ, anh chị em ruột...).
• Từng tham gia tố tụng: Chấp hành viên đã tham gia với tư cách người bảo vệ quyền lợi, người làm chứng trong cùng vụ án đó.
• Chậm trễ trong công việc: Chấp hành viên có hành vi trì hoãn, chậm trễ giải quyết việc thi hành án mà không có lý do chính đáng.
• Thiếu tính vô tư: Có căn cứ rõ ràng cho rằng Chấp hành viên không vô tư, khách quan khi làm nhiệm vụ.

3. Thủ tục yêu cầu thay đổi Chấp hành viên theo Quyết định 630/QĐ-BTP năm 2026

Theo Quyết định 630/QĐ-BTP năm 2026 của Bộ Tư pháp, thủ tục này đã được đơn giản hóa và tăng cường ứng dụng công nghệ số.

3.1 Thành phần hồ sơ cần chuẩn bị

Đương sự cần chuẩn bị 01 bộ hồ sơ bao gồm:

• Đơn đề nghị thay đổi Chấp hành viên: Trong đơn phải nêu rõ lý do và cung cấp các bằng chứng, căn cứ chứng minh cho yêu cầu của mình.
• Giấy tờ pháp lý: Thẻ Căn cước, Hộ chiếu hoặc tài khoản định danh điện tử (VNeID).
• Văn bản ủy quyền: Nếu đương sự không trực tiếp thực hiện mà ủy quyền cho người khác.

3.2 Cách thức nộp hồ sơ

Người dân có thể lựa chọn một trong ba hình thức sau:

1. Nộp trực tiếp: Tại bộ phận một cửa của Cơ quan Thi hành án dân sự đang thụ lý vụ việc.
2. Gửi qua bưu điện: Chuyển phát có bảo đảm đến địa chỉ cơ quan thi hành án.
3. Trực tuyến: Thực hiện trên Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính dùng chung của Ngành Tư pháp.

3.3 Thời hạn và quy trình giải quyết

Quy trình xử lý được thực hiện nhanh chóng để không làm gián đoạn việc thi hành án:

• Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ và kiểm tra tính hợp lệ.
• Bước 2: Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Thủ trưởng cơ quan thi hành án phải xem xét và ra quyết định.
• Bước 3: Nếu chấp nhận, Thủ trưởng ra quyết định thay đổi Chấp hành viên mới. Nếu không chấp nhận, phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do cho đương sự biết.

Việc nắm vững các quy định về thay đổi Chấp hành viên giúp đương sự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả nhất trong quá trình thi hành án dân sự.