Trong quan hệ lao động, việc chấm dứt hợp đồng khi hết hạn là một sự kiện pháp lý phổ biến. Tuy nhiên, quy định về trách nhiệm thông báo của người sử dụng lao động đang có những thay đổi quan trọng khi bước sang năm 2021. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành và những điểm mới sắp áp dụng để doanh nghiệp và người lao động chủ động thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình.

Quy định hiện hành về nghĩa vụ thông báo trước khi hết hạn hợp đồng

Tại thời điểm hiện tại (cuối năm 2020), quan hệ lao động vẫn đang được điều chỉnh bởi Bộ Luật lao động 2012. Theo đó, đối với các loại hợp đồng lao động xác định thời hạn, người sử dụng lao động có nghĩa vụ phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về thời điểm chấm dứt hợp đồng.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 47 Bộ Luật lao động 2012 quy định rõ:

"Ít nhất 15 ngày trước ngày hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn, người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động biết thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động."

Quy định này nhằm giúp người lao động có thời gian chuẩn bị, tìm kiếm công việc mới hoặc sắp xếp kế hoạch cá nhân trước khi chính thức nghỉ việc. Nếu doanh nghiệp không thực hiện đúng thời hạn báo trước này, họ có thể đối mặt với các tranh chấp lao động không đáng có.

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt từ ngày 01/01/2021

Từ ngày 01/01/2021, Bộ luật Lao động 2019 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế cho văn bản năm 2012. Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định về thông báo kết thúc hợp đồng lao động tại Điều 45 Bộ luật Lao động 2019.

Theo khoản 1 Điều 45 Bộ luật Lao động 2019:

"Người sử dụng lao động phải thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động khi hợp đồng lao động chấm dứt theo quy định của Bộ luật này, trừ trường hợp quy định tại các khoản 4, 5, 6, 7 và 8 Điều 34 của Bộ luật này."

Điểm khác biệt cốt lõi: Luật mới đã bỏ quy định về thời hạn báo trước 15 ngày. Điều này đồng nghĩa với việc từ năm 2021, doanh nghiệp vẫn phải thông báo bằng văn bản nhưng không còn bị ràng buộc bởi mốc thời gian "ít nhất 15 ngày" như trước đây. Doanh nghiệp có thể thông báo sát ngày hết hạn hoặc ngay tại thời điểm hết hạn hợp đồng.

Không báo trước ngày hết hạn hợp đồng có bị xử phạt hành chính?

Đây là vấn đề mà nhiều bộ phận nhân sự quan tâm. Trước đây, theo quy định tại Nghị định 95/2013/NĐ-CP, hành vi không thông báo trước ít nhất 15 ngày có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý đã thay đổi kể từ khi Nghị định 28/2020/NĐ-CP có hiệu lực (từ ngày 15/4/2020). Chính phủ đã quyết định bãi bỏ quy định xử phạt đối với hành vi không thông báo trước khi hết hạn hợp đồng lao động. Sự điều chỉnh này nhằm phù hợp với tinh thần nới lỏng thủ tục hành chính và tiệm cận với các quy định mới của Bộ luật Lao động 2019.

Như vậy, dù ở thời điểm hiện tại (tháng 10/2020) hay sang năm 2021, doanh nghiệp nếu lỡ quên không báo trước 15 ngày thì cũng không còn bị phạt tiền theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động

Mặc dù luật không còn bắt buộc thời gian báo trước và không có chế tài xử phạt, nhưng để xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp và nhân văn, các chuyên gia pháp lý vẫn khuyến nghị:

• Đối với doanh nghiệp: Nên duy trì thói quen thông báo sớm (khoảng 15-30 ngày) để người lao động chủ động công việc. Điều này cũng giúp doanh nghiệp có thời gian bàn giao công việc và tìm kiếm nhân sự thay thế nếu cần thiết.
• Đối với người lao động: Cần chủ động theo dõi thời hạn hợp đồng của mình. Nếu có nguyện vọng tiếp tục làm việc hoặc nghỉ việc, nên trao đổi sớm với bộ phận nhân sự để đạt được thỏa thuận tốt nhất.

Việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Lao động 2019 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 28/2020/NĐ-CP sẽ giúp các bên tránh được những rủi ro pháp lý không đáng có trong quá trình vận hành doanh nghiệp.