Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tinh gọn bộ máy hành chính, công tác quy hoạch, sắp xếp và tổ chức lại hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang được triển khai vô cùng quyết liệt. Trong bối cảnh đó, vấn đề xác định trường dạy nghề công lập thuộc lĩnh vực đặc thù đóng vai trò vô cùng then chốt, quyết định trực tiếp tới định hướng phát triển cũng như phương án tái cơ cấu của từng đơn vị. Theo quy định tại Nghị quyết 42/2026/NQ-CP do Chính phủ ban hành, để được công nhận thuộc nhóm này, các cơ sở phải đáp ứng trọn vẹn bộ tiêu chí nghiêm ngặt về quy mô đào tạo, sứ mệnh nhiệm vụ và cơ chế quản lý chất lượng.

1. Bộ 03 tiêu chí bắt buộc xác định trường dạy nghề công lập thuộc lĩnh vực đặc thù

Quy định tại Điều 4 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP nêu rõ, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập chỉ được coi là thuộc lĩnh vực đặc thù khi thỏa mãn đồng thời cả 03 điều kiện khắt khe dưới đây:

1.1. Chiếm trên 50% quy mô người học chính quy thuộc ngành, nghề đặc thù

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP, tiêu chí đầu tiên mang tính lượng hóa rõ ràng nhất chính là tỷ lệ người học. Trường dạy nghề công lập phải đảm bảo có trên 50% quy mô người học hệ chính quy theo học các ngành, nghề đào tạo đặc thù quy định tại Điều 3 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP.

Phương pháp tính toán quy mô người học được thực hiện như sau:

• Cơ sở đã hoạt động từ 03 năm trở lên: Tỷ lệ 50% được xác định dựa trên số liệu tính bình quân trong 03 năm liên tiếp gần nhất.
• Cơ sở hoạt động dưới 03 năm: Tính từ thời điểm thành lập hoặc mốc thời gian tổ chức lại gần nhất của đơn vị.

1.2. Giữ vai trò nòng cốt hoặc được giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực chuyên sâu

Căn cứ khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP, bên cạnh tiêu chuẩn về số lượng học viên, nhà trường phải có vị thế hoặc chức năng đặc biệt được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt:

• Được xác định vai trò nòng cốt trong việc đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực trình độ cao, chuyên sâu của ngành hoặc lĩnh vực đặc thù.
• Được Nhà nước trực tiếp giao chức năng, nhiệm vụ đào tạo nhân lực chuyên sâu để phục vụ các yêu cầu nhiệm vụ chính trị, chiến lược của quốc gia hoặc của từng ngành, lĩnh vực.
• Là cơ sở giáo dục nghề nghiệp trực thuộc các cơ quan, tổ chức có chức năng quản lý và phát triển nguồn nhân lực chuyên ngành đặc thù.

1.3. Nguồn nhân lực chịu sự quản lý và chuẩn mực chuyên môn riêng

Tiêu chí thứ ba được ghi nhận tại khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP quy định rằng nhân lực đầu ra của cơ sở đào tạo phải chịu sự quản lý chuyên môn chặt chẽ từ phía cơ quan nhà nước chuyên ngành về:

• Tiêu chuẩn năng lực chuyên môn và chứng chỉ hành nghề;
• Cơ cấu nhân lực và định mức vị trí việc làm trong bộ máy;
• Các quy định khắt khe khi thực hiện nhiệm vụ chuyên ngành đặc thù.

2. Chi tiết các lĩnh vực, ngành, nghề được công nhận là đặc thù

Để xác định một trường dạy nghề có thuộc lĩnh vực đặc thù hay không, trước hết các ngành nghề đào tạo của trường phải nằm trong danh mục ngành đặc thù theo quy định của pháp luật hiện hành.

2.1. Danh mục 06 lĩnh vực, ngành, nghề đặc thù truyền thống

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP và khung pháp lý tại Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, có 06 nhóm ngành nghề có yêu cầu đặc thù bao gồm:

1. Đào tạo giáo viên (Sư phạm nghề nghiệp);
2. Lĩnh vực Pháp luật;
3. Lĩnh vực Sức khỏe (Y khoa, Dược khoa, Điều dưỡng...);
4. Lĩnh vực Nghệ thuật (Âm nhạc, Múa, Sân khấu, Điện ảnh...);
5. Lĩnh vực Thể dục, thể thao;
6. Lĩnh vực An ninh, quốc phòng.

2.2. Điều kiện mở rộng đối với các ngành, nghề phát sinh khác

Ngoài 06 nhóm trên, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP cho phép các ngành nghề khác cũng được xác định là đặc thù nếu đáp ứng 03 tiêu chí mở rộng:

• Về mục tiêu đào tạo: Đào tạo lực lượng lao động trực tiếp phục vụ các công trình, dự án trọng điểm quốc gia, hoặc hạ tầng kỹ thuật chiến lược.
• Về nhiệm vụ đào tạo: Được Nhà nước đặt hàng giao nhiệm vụ đào tạo hoặc đáp ứng yêu cầu nhân lực khẩn thiết của cơ quan nhà nước.
• Về quản lý chất lượng: Có chuẩn đầu ra và cơ chế kiểm soát chất lượng riêng biệt do cơ quan có thẩm quyền ban hành.

3. Trình tự, thủ tục và thẩm quyền xác định cơ sở đặc thù

Công tác rà soát và phê duyệt danh sách cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập thuộc lĩnh vực đặc thù được thực hiện minh bạch theo quy trình tại Điều 5 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP:

3.1. Đơn vị chủ trì và thẩm quyền quyết định

Đơn vị tham mưu quản lý tổ chức bộ máy trực thuộc Bộ, ngành hoặc UBND cấp tỉnh (cơ quan chủ quản trực tiếp) sẽ chủ trì rà soát, lập hồ sơ đánh giá. Người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp (Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh...) là người có thẩm quyền ban hành quyết định phê duyệt danh sách.

3.2. Thành phần hồ sơ đề nghị xác định cơ sở đặc thù

Căn cứ khoản 2 Điều 5 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP, hồ sơ trình phê duyệt bắt buộc phải làm rõ các nội dung:

• Báo cáo chi tiết chức năng, nhiệm vụ và danh mục nhóm ngành đào tạo hiện tại;
• Chứng minh chi tiết mức độ đáp ứng 03 tiêu chí quy định tại Điều 4;
• Đánh giá sự cần thiết duy trì năng lực đào tạo, tính không thể thay thế và hiệu quả sử dụng nguồn lực tài sản công.

4. Ý nghĩa pháp lý của kết quả xác định đối với việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy

Cần lưu ý rằng, quy định tại Điều 6 Nghị quyết 42/2026/NQ-CP khẳng định kết quả xác định cơ sở thuộc lĩnh vực đặc thù là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền lựa chọn phương án sắp xếp, tổ chức lại phù hợp nhất. Việc được ghi tên vào danh sách này không có nghĩa là trường sẽ được miễn trừ hay giữ nguyên mô hình tổ chức mà vẫn phải tiếp tục rà soát tinh giản bộ máy, nâng cao chất lượng hoạt động theo định hướng chung của Nhà nước.