Từ ngày 01/7/2026, công tác quản lý và phòng chống dịch bệnh tại Việt Nam sẽ bước sang một trang mới với việc áp dụng phương pháp tính điểm định lượng để phân loại các bệnh truyền nhiễm. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa các quy định của Luật Phòng bệnh 2025, giúp các cơ quan y tế có cái nhìn khách quan và chính xác hơn về mức độ nguy hiểm của từng loại dịch bệnh.

Bước ngoặt trong tư duy quản lý dịch bệnh bằng con số

Thay vì phân loại dựa trên các danh mục cố định có phần cảm tính như trước đây, Thông tư 15/2026/TT-BYT đã thiết lập một hệ thống thang điểm chi tiết. Theo quy định tại Điều 14 của Thông tư này, việc xác định một căn bệnh thuộc nhóm A, B hay C sẽ dựa trên tổng điểm tích lũy từ 04 nhóm tiêu chí cốt lõi:

• Mức độ nghiêm trọng: Đánh giá dựa trên tỷ lệ tử vong trên số ca mắc.
• Khả năng lây lan: Xem xét đường lây truyền và hệ số lây nhiễm cơ bản (R0).
• Khả năng can thiệp: Đánh giá sự sẵn có của vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu.
• Mức độ lưu hành: Tiềm năng gây đại dịch hoặc các mục tiêu thanh toán bệnh của Bộ Y tế.
• Tổng điểm: Dao động từ tối thiểu 04 điểm đến tối đa 12 điểm.

Chi tiết cách tính điểm cho từng tiêu chí dịch tễ

1. Tiêu chí về mức độ nghiêm trọng

Đây là thước đo trực tiếp nhất về sự nguy hiểm của mầm bệnh đối với tính mạng con người. Điểm số được phân bổ như sau:

• 01 điểm: Nếu tỷ lệ chết/mắc thấp (dưới 1%).
• 02 điểm: Nếu tỷ lệ chết/mắc ở mức trung bình (từ 1% đến 10%).
• 03 điểm: Nếu tỷ lệ chết/mắc cao (trên 10%).

2. Khả năng lây lan và hệ số R0

Hệ số lây nhiễm cơ bản (R0) là số người trung bình bị lây bệnh từ một người nhiễm bệnh trong một quần thể chưa có miễn dịch. Tiêu chí này cực kỳ quan trọng để dự báo tốc độ bùng phát dịch:

• 01 điểm: Bệnh chỉ lây qua một đường duy nhất (máu, da, niêm mạc) hoặc từ động vật sang người.
• 02 điểm: Bệnh lây qua đường tiêu hóa, hô hấp và có hệ số R0 ≤ 3.
• 03 điểm: Bệnh lây qua đường tiêu hóa, hô hấp và có hệ số R0 > 3 (tốc độ lây lan cực nhanh).

3. Khả năng can thiệp y tế

Một căn bệnh dù nguy hiểm nhưng nếu đã có "vũ khí" đối phó thì mức độ rủi ro cộng đồng sẽ giảm xuống:

• 01 điểm: Đã có cả vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu.
• 02 điểm: Chỉ có vắc xin hoặc chỉ có thuốc điều trị.
• 03 điểm: Chưa có cả vắc xin lẫn thuốc điều trị (tình trạng báo động).

4. Mức độ lưu hành và tiềm năng gây dịch

• 01 điểm: Bệnh lưu hành ổn định, tản phát trong cộng đồng.
• 02 điểm: Bệnh lưu hành gây dịch lớn hoặc là bệnh mới nổi.
• 03 điểm: Bệnh có nguy cơ gây đại dịch toàn cầu hoặc thuộc nhóm cần xóa sổ theo mục tiêu của Bộ Y tế.

Phân loại nhóm bệnh dựa trên tổng điểm tích lũy

Căn cứ vào Điều 15 Thông tư 15/2026/TT-BYT, sau khi tổng hợp điểm từ 4 tiêu chí trên, các bệnh sẽ được xếp vào các nhóm tương ứng:

Nhóm A (Tổng điểm ≥ 10): Các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có khả năng lây truyền cực nhanh, phát tán rộng và tỷ lệ tử vong cao hoặc chưa rõ tác nhân gây bệnh.

Nhóm B (Tổng điểm từ 07 đến 09): Các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có khả năng lây truyền nhanh và có thể gây tử vong.

Nhóm C (Tổng điểm 07): Các bệnh truyền nhiễm ít nguy hiểm, khả năng lây truyền không nhanh.

Việc áp dụng hệ thống tính điểm này từ ngày 01/7/2026 không chỉ giúp minh bạch hóa quá trình phân loại mà còn là cơ sở pháp lý để Chính phủ và Bộ Y tế đưa ra các quyết định về công bố dịch, áp dụng các biện pháp cách ly, phong tỏa hoặc ưu tiên nguồn lực vắc xin một cách khoa học nhất. Người dân cần nắm rõ các quy định này để chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong công tác phòng chống dịch bệnh trong kỷ nguyên mới.