Trong bối cảnh Chính phủ ban hành chính sách giảm thuế giá trị gia tăng (GTGT) từ 10% xuống còn 8% theo Nghị định 15/2022/NĐ-CP, nhiều doanh nghiệp đang đối mặt với bài toán lúng túng: Xử lý thế nào với hàng tồn kho đã mua vào với thuế suất 10% nhưng khi bán ra lại thuộc diện được giảm thuế còn 8%? Liệu doanh nghiệp có bị lỗ 2% chênh lệch này hay không?

Bản chất của thuế GTGT và cơ chế khấu trừ đối với hàng tồn kho

Để hiểu rõ vấn đề này, trước hết cần quay lại định nghĩa cơ bản tại Điều 2 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008:

Thuế giá trị gia tăng là thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng.

Về bản chất, thuế GTGT là loại thuế gián thu. Doanh nghiệp chỉ đóng vai trò là người thu hộ và nộp thay cho người tiêu dùng cuối cùng vào ngân sách Nhà nước. Khi doanh nghiệp mua hàng hóa đầu vào với thuế suất 10%, số tiền thuế này sẽ được ghi nhận là thuế GTGT đầu vào được khấu trừ. Khi bán hàng ra, doanh nghiệp thu thuế GTGT từ khách hàng (đầu ra).

Hàng tồn kho đầu vào 10%, đầu ra 8%: Doanh nghiệp có bị lỗ?

Nhiều chủ doanh nghiệp lo ngại rằng việc mua vào 10% nhưng chỉ được thu của khách 8% sẽ làm mất đi 2% lợi nhuận. Tuy nhiên, theo quy định về khấu trừ thuế, số thuế 10% đầu vào đã được doanh nghiệp kê khai và khấu trừ với các khoản thuế đầu ra khác hoặc được hoàn thuế theo quy định.

Do đó, khi mặt hàng tồn kho đó thuộc diện được giảm thuế theo Nghị định 15/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp bắt buộc phải xuất hóa đơn với thuế suất 8%. Việc này không ảnh hưởng đến doanh thu thuần của doanh nghiệp vì phần chênh lệch thuế suất thực chất là phần giảm bớt gánh nặng cho người tiêu dùng, không phải là chi phí của doanh nghiệp.

Xử lý sai sót khi lỡ xuất hóa đơn 10% cho mặt hàng được giảm thuế

Trong giai đoạn đầu áp dụng (tháng 02/2022), không ít kế toán đã nhầm lẫn và vẫn xuất hóa đơn 10% cho các mặt hàng thuộc diện được giảm. Để xử lý tình huống này, doanh nghiệp cần căn cứ vào khoản 5 Điều 1 Nghị định 15/2022/NĐ-CP:

Trường hợp cơ sở kinh doanh đã lập hóa đơn và đã kê khai theo mức thuế suất hoặc mức tỷ lệ % để tính thuế giá trị gia tăng chưa được giảm theo quy định tại Nghị định này thì người bán và người mua phải lập biên bản hoặc có thỏa thuận bằng văn bản ghi rõ sai sót, đồng thời người bán lập hóa đơn điều chỉnh sai sót và giao hóa đơn điều chỉnh cho người mua.

Quy trình xử lý cụ thể như sau:

• Bước 1: Hai bên lập biên bản hoặc thỏa thuận bằng văn bản xác nhận việc áp dụng sai thuế suất.
• Bước 2: Người bán lập hóa đơn điều chỉnh sai sót (giảm thuế suất từ 10% xuống 8%) và giao cho người mua.
• Bước 3: Căn cứ vào hóa đơn điều chỉnh, người bán kê khai điều chỉnh thuế đầu ra, người mua kê khai điều chỉnh thuế đầu vào.

Lời khuyên cho doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi thuế suất

Để đảm bảo tính tuân thủ và tránh các rủi ro pháp lý về thuế, doanh nghiệp cần rà soát kỹ danh mục hàng hóa, dịch vụ đối chiếu với các phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 15/2022/NĐ-CP. Việc chủ động điều chỉnh hóa đơn không chỉ giúp doanh nghiệp minh bạch trong sổ sách mà còn bảo vệ quyền lợi cho khách hàng, góp phần thúc đẩy tiêu dùng theo đúng mục tiêu của chính sách tài khóa hỗ trợ phục hồi kinh tế năm 2022.

Nếu quý độc giả còn bất kỳ thắc mắc nào về cách áp dụng thuế suất đối với các trường hợp đặc thù, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn chính xác nhất.