Trong hệ thống giấy tờ của công dân Việt Nam, nếu như Chứng minh nhân dân (CMND), hộ chiếu hay bằng lái xe luôn bắt buộc phải có ảnh chân dung để nhận diện, thì tấm bằng đại học lại là một ngoại lệ đáng chú ý. Kể từ năm 2010 đến nay, mẫu bằng tốt nghiệp đại học đã hoàn toàn loại bỏ mục dán ảnh. Vậy đâu là cơ sở pháp lý và lý do thực sự đằng sau sự khác biệt này?

Lịch sử thay đổi mẫu bằng tốt nghiệp đại học

Ngược dòng thời gian, trước năm 2010, hầu hết các loại văn bằng trong hệ thống giáo dục quốc dân đều có mục dán ảnh và đóng dấu giáp lai. Tuy nhiên, bước ngoặt diễn ra khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 22/2009/TT-BGDĐT quy định về mẫu bằng tốt nghiệp đại học mới.

Theo quy định tại mẫu bằng kèm theo Thông tư này, bằng tốt nghiệp đại học gồm 04 trang, thể hiện các thông tin quan trọng như: Tên trường, ngành đào tạo, họ tên người được cấp, ngày tháng năm sinh, xếp loại tốt nghiệp... nhưng tuyệt nhiên không còn chỗ trống dành cho việc dán ảnh chân dung tại trang 2 như trước đây.

Đến thời điểm hiện tại (tháng 12/2018), quy định này tiếp tục được kế thừa và khẳng định rõ hơn tại Thông tư 19/2011/TT-BGDĐT. Việc không dán ảnh không phải là một sự thiếu sót mà là một sự thay đổi có tính toán trong công tác quản lý hành chính giáo dục.

Vì sao bằng đại học không cần dán ảnh nhận diện?

Nhiều người dân và các đơn vị tuyển dụng thường đặt câu hỏi: Nếu không có ảnh, làm sao để đối chiếu người cầm bằng và người được cấp bằng là một? Tuy nhiên, theo các chuyên gia pháp lý, có 3 lý do chính giải thích cho việc này:

1. Bản chất khác biệt giữa văn bằng và giấy tờ tùy thân

Về mặt pháp lý, bằng đại học là loại văn bằng ghi nhận trình độ đào tạo và học vị của một cá nhân sau khi hoàn thành chương trình học. Nó không có chức năng thay thế các loại giấy tờ chứng minh nhân thân. Trong khi đó, Chứng minh nhân dân hay hộ chiếu có chức năng chính là xác định danh tính con người trong các giao dịch dân sự và hành chính, nên ảnh chân dung là yếu tố sống còn.

2. Thời hạn sử dụng và sự thay đổi diện mạo

Bằng đại học có giá trị sử dụng vĩnh viễn. Một sinh viên tốt nghiệp ở tuổi 22 sẽ sử dụng tấm bằng đó cho đến khi nghỉ hưu. Trong suốt 30-40 năm đó, diện mạo con người thay đổi rất nhiều, tấm ảnh dán từ thời thanh xuân sẽ không còn giá trị nhận diện chính xác. Ngược lại, CMND chỉ có thời hạn 15 năm, hộ chiếu 10 năm, buộc người dân phải đổi mới để cập nhật hình ảnh hiện tại.

3. Chuyển đổi sang quản lý bằng công nghệ số

Thay vì quản lý bằng mắt thường qua ảnh dán dễ bị làm giả hoặc bong tróc, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chuyển hướng sang quản lý thông qua hệ thống mã số và cơ sở dữ liệu trực tuyến. Theo Thông tư 19/2015/TT-BGDĐT, các cơ sở giáo dục có trách nhiệm lập sổ gốc cấp văn bằng và công khai thông tin trên trang thông tin điện tử.

Điều 22. Công khai thông tin về cấp văn bằng, chứng chỉ trên trang thông tin điện tử
1. Cơ sở giáo dục có trách nhiệm công khai thông tin về việc cấp văn bằng, chứng chỉ trên trang thông tin điện tử của đơn vị mình để các cơ quan, tổ chức, cá nhân kiểm tra, giám sát.

Cách kiểm tra bằng thật - giả khi không có ảnh

Việc không dán ảnh thực tế lại giúp đẩy mạnh tính minh bạch. Hiện nay, các nhà tuyển dụng không còn dựa vào việc nhìn ảnh để đoán thật giả. Thay vào đó, họ thực hiện các bước sau:

• Tra cứu trực tuyến: Truy cập website của các trường đại học (như ĐH Bách Khoa, ĐH Kinh tế Quốc dân...) để nhập số hiệu bằng và kiểm tra thông tin sinh viên.
• Xác minh tại trường: Gửi văn bản yêu cầu xác minh văn bằng đến phòng đào tạo của trường cấp bằng.
• Đối chiếu sổ gốc: Kiểm tra sự trùng khớp giữa bản chính văn bằng và sổ gốc lưu trữ tại cơ sở đào tạo theo quy định của Thông tư 19/2015/TT-BGDĐT.

Như vậy, việc bằng đại học không dán ảnh là một bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính, phù hợp với xu thế quản lý hiện đại và giảm bớt các thủ tục rườm rà cho người học khi tốt nghiệp.