Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa sản xuất, việc tối ưu hóa chi phí đầu tư bằng cách nhập khẩu dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng đang là phương án được nhiều doanh nghiệp Việt Nam cân nhắc. Tuy nhiên, để ngăn ngừa nguy cơ đưa công nghệ lạc hậu, tiêu tốn năng lượng và gây ô nhiễm vào trong nước, pháp luật đã ban hành những tiêu chí kỹ thuật rất khắt khe. Doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục nhập khẩu dây chuyền máy móc cũ bắt buộc phải nắm rõ điều kiện, nguyên tắc cũng như thủ tục giám định theo đúng quy định mới nhất.

1. Thế nào là dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng và nguyên tắc nhập khẩu

Để xác định chính xác đối tượng áp dụng và tránh các vướng mắc pháp lý khi thông quan, doanh nghiệp cần nắm rõ khái niệm cơ bản được quy định tại Thông tư 56/2026/TT-BKHCN. Cụ thể:

• Dây chuyền công nghệ là hệ thống các máy móc, thiết bị, công cụ, phương tiện được bố trí, lắp đặt, kết nối liên hoàn tại một địa điểm nhất định theo sơ đồ, quy trình công nghệ đã thiết kế, bảo đảm vận hành đồng bộ để phục vụ hoạt động sản xuất.
• Dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng là hệ thống dây chuyền mà sau khi xuất xưởng khỏi nhà máy chế tạo, đã được lắp ráp và đưa vào vận hành, hoạt động thực tế.

Về nguyên tắc quản lý, căn cứ theo Thông tư 56/2026/TT-BKHCN phối hợp cùng các nguyên tắc nền tảng từ Quyết định 18/2019/QĐ-TTg, việc nhập khẩu phải bảo đảm 03 nguyên tắc bất biến:

1. Tuân thủ chặt chẽ pháp luật về nhập khẩu hàng hóa, thương mại và hải quan.
2. Tuyệt đối không nhập khẩu dây chuyền không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn lao động, tiêu hao năng lượng vượt mức hoặc tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
3. Dây chuyền nhập khẩu chỉ được sử dụng để phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất của chính doanh nghiệp tại Việt Nam, không được chuyển nhượng thương mại tự do nhằm trục lợi.

2. Năm tiêu chí bắt buộc để dây chuyền công nghệ cũ đủ điều kiện nhập khẩu

Theo nội dung tại Thông tư 56/2026/TT-BKHCN, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng chỉ được cấp phép thông quan khi đáp ứng đồng thời 05 tiêu chí kỹ thuật sau:

• Sản xuất theo tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn và môi trường: Dây chuyền phải phù hợp với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về an toàn, bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng. Nếu chưa có QCVN tương ứng, dây chuyền phải đáp ứng các chỉ tiêu kỹ thuật của Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) Việt Nam hoặc tiêu chuẩn quốc gia của một trong các quốc gia thuộc Khối G7 hoặc Hàn Quốc.
• Hiệu suất hoặc công suất còn lại đạt từ 85% trở lên: Năng lực sản xuất thực tế còn lại của hệ thống phải đạt tối thiểu 85% so với công suất thiết kế ban đầu.
• Mức tiêu hao nguyên liệu, năng lượng không vượt quá 15%: Mức độ tiêu hao vật tư, nguyên liệu và năng lượng thực tế khi vận hành không được vượt quá 15% so với định mức thiết kế của nhà chế tạo.
• Không thuộc danh mục cấm hoặc hạn chế chuyển giao: Công nghệ trong dây chuyền không được thuộc Danh mục công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc Danh mục công nghệ cấm chuyển giao ban hành kèm Nghị định 101/2026/NĐ-CP.
• Đang được ứng dụng thực tế tại các nước phát triển: Công nghệ này phải đang được vận hành thực tế tại tối thiểu 03 cơ sở sản xuất thuộc các quốc gia thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).

3. Hồ sơ, thủ tục hải quan và chứng thư giám định

Khi làm thủ tục thông quan tại cơ quan hải quan, doanh nghiệp nộp 01 bộ hồ sơ gồm các chứng từ hải quan theo luật định và bổ sung các tài liệu theo Thông tư 56/2026/TT-BKHCN:

• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (có đóng dấu xác nhận). Cơ quan hải quan ưu tiên tra cứu trực tiếp trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia.
• Văn bản ủy thác nhập khẩu hợp pháp (nếu doanh nghiệp thực hiện thông qua hình thức ủy thác).
• Chứng thư giám định do tổ chức giám định được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ định cấp, xác nhận dây chuyền thỏa mãn đầy đủ các điều kiện kỹ thuật nêu trên.

4. Cơ chế đặc thù cho phép giám định sau khi đưa máy móc về nhà máy

Để tạo điều kiện tối đa cho các dự án quy mô lớn và trọng điểm, Thông tư 56/2026/TT-BKHCN quy định cơ chế đơn giản hóa thủ tục giám định. Theo đó, doanh nghiệp được phép đưa dây chuyền về địa điểm dự án để lắp đặt, vận hành thử và thực hiện giám định sau thay vì phải giám định trước khi nhập khẩu đối với:

• Doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ chiến lược theo quy định pháp luật về công nghệ cao.
• Dự án đầu tư thuộc đối tượng hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt theo quy định của Luật Đầu tư.

Việc áp dụng linh hoạt cơ chế này giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí lưu bãi và rút ngắn thời gian đưa dây chuyền sản xuất vào vận hành thương mại.