Mỗi dịp khai giảng năm học mới, vấn đề học phí và các khoản thu ngoài học phí luôn là tâm điểm chú ý của dư luận và là nỗi lo của không ít phụ huynh. Để đảm bảo tính minh bạch và tránh tình trạng lạm thu, pháp luật Việt Nam đã có những quy định rất cụ thể về danh mục các khoản thu được phép và bị cấm trong nhà trường.

1. Những khoản tiền nhà trường được phép thu theo quy định

Theo hệ thống pháp luật hiện hành áp dụng cho năm học 2022-2023, các cơ sở giáo dục công lập được phép thực hiện thu các khoản sau đây:

Học phí - Khoản thu cơ bản nhất

Căn cứ theo Nghị định 81/2021/NĐ-CP, mức học phí sẽ do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể hàng năm dựa trên thực tế vùng miền và điều kiện kinh tế xã hội của địa phương. Đây là khoản thu bắt buộc (trừ các đối tượng được miễn giảm) để duy trì hoạt động giáo dục.

Bảo hiểm y tế học sinh

Đây là khoản thu bắt buộc theo quy định tại Luật Bảo hiểm y tế 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014). Mức đóng được tính bằng 4,5% mức lương cơ sở. Tại thời điểm tháng 10/2022, mức lương cơ sở là 1.490.000 đồng, tương đương mức đóng 67.050 đồng/tháng. Đáng chú ý, học sinh được Nhà nước hỗ trợ tối thiểu 30% mức đóng này.

Các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục

Bên cạnh học phí, nhà trường có thể thu các khoản thỏa thuận để phục vụ trực tiếp cho học sinh như:

• Dạy thêm, học thêm: Thực hiện theo Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT. Mức thu phải dựa trên sự thỏa thuận giữa nhà trường và phụ huynh.
• Đồng phục, phù hiệu: Theo Thông tư 26/2009/TT-BGDĐT, kinh phí này có thể từ nguồn đóng góp của học sinh nhưng phải được công khai minh bạch.
• Phục vụ bán trú: Bao gồm tiền ăn, chăm sóc bán trú, trang thiết bị bán trú. Tại Hà Nội, các mức này được quy định cụ thể tại Quyết định 51/2013/QĐ-UBND.

2. Những khoản Ban đại diện cha mẹ học sinh 'tuyệt đối không được thu'

Một trong những kẽ hở dễ dẫn đến lạm thu nhất chính là thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh (thường gọi là Quỹ phụ huynh). Tuy nhiên, pháp luật đã đặt ra "hàng rào" rất nghiêm ngặt tại Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 10 Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT quy định Ban đại diện phụ huynh không được quyên góp các khoản sau:

"a) Bảo vệ cơ sở vật chất của nhà trường, bảo vệ an ninh nhà trường; trông coi phương tiện tham gia giao thông của học sinh; vệ sinh lớp học, vệ sinh trường; khen thưởng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên nhà trường; mua sắm máy móc, trang thiết bị, đồ dùng dạy học cho trường, lớp học hoặc cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên nhà trường; hỗ trợ công tác quản lý, tổ chức dạy học và các hoạt động giáo dục; sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới các công trình của nhà trường."

Như vậy, các khoản tiền như "tiền trực nhật", "tiền bảo vệ", "tiền mua điều hòa/máy chiếu cho trường" hay "tiền bồi dưỡng giáo viên" đều là những khoản thu trái quy định nếu Ban đại diện phụ huynh đứng ra thu.

3. Quy định về việc tiếp nhận tài trợ cho nhà trường

Nếu nhà trường muốn vận động kinh phí để sửa chữa cơ sở vật chất hoặc mua sắm trang thiết bị dạy học, việc này phải được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt của Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT về tài trợ cho cơ sở giáo dục.

Việc tài trợ phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt mức tối thiểu và không được dùng để chi trả thù lao giảng dạy hay các khoản chi trực tiếp cho cán bộ, giáo viên. Mọi khoản tài trợ phải được lập kế hoạch, phê duyệt và công khai quyết toán.

Lời khuyên cho phụ huynh

Để tránh tình trạng lạm thu, phụ huynh cần nắm vững các quy định nêu trên. Khi nhận được thông báo về các khoản thu, hãy đối chiếu với danh mục được phép. Nếu phát hiện các khoản thu bất hợp lý hoặc có dấu hiệu ép buộc, phụ huynh có quyền yêu cầu nhà trường giải trình hoặc phản ánh lên Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương để được can thiệp kịp thời.