Việc chào đón một thiên thần nhỏ là niềm hạnh phúc vô bờ bến của mỗi gia đình. Tuy nhiên, bên cạnh việc chọn một cái tên hay và ý nghĩa, các bậc phụ huynh tại Việt Nam còn phải đối mặt với những quy định pháp lý chặt chẽ. Quyền có họ, tên là một trong những quyền nhân thân quan trọng nhất được Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận, nhưng quyền này không phải là vô hạn.

1. Những nguyên tắc vàng khi đặt tên cho con để không phạm luật

Theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền có họ, tên và họ tên này được xác định theo giấy khai sinh. Tuy nhiên, thực tế đã có không ít trường hợp cha mẹ đặt tên con quá lạ lẫm hoặc gây tranh cãi, dẫn đến việc cơ quan hộ tịch từ chối đăng ký.

1.1. Tên phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam

Đây là một trong những điểm mới quan trọng nhất. Trước đây, pháp luật không cấm việc đặt tên bằng tiếng nước ngoài, dẫn đến những cái tên như "Nguyễn Peter" hay "Lê Noel". Tuy nhiên, kể từ khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực, khoản 3 Điều 26 đã quy định rõ:

"Tên của công dân Việt Nam phải bằng tiếng Việt hoặc tiếng dân tộc khác của Việt Nam; không đặt tên bằng số, bằng một ký tự mà không phải là chữ."

Điều này đồng nghĩa với việc những cái tên chứa ký tự đặc biệt như @, #, * hoặc các con số 1, 2, 3 đều bị coi là vi phạm pháp luật và không được chấp nhận khi làm thủ tục khai sinh.

1.2. Không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác

Pháp luật dân sự tôn trọng quyền tự do cá nhân nhưng phải dựa trên nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến cộng đồng. Việc đặt tên bị hạn chế nếu nó xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 Bộ luật Dân sự 2015. Mặc dù hiện nay chưa có danh sách cụ thể các tên bị cấm, nhưng những tên mang tính chất xúc phạm, nhạy cảm hoặc gây thù hằn dân tộc chắc chắn sẽ bị từ chối.

1.3. Giữ gìn bản sắc dân tộc và không đặt tên quá dài

Tại khoản 1 Điều 6 Thông tư 04/2020/TT-BTP, Bộ Tư pháp đã nhấn mạnh:

"Việc xác định họ, dân tộc, đặt tên cho trẻ em phải phù hợp với pháp luật và yêu cầu giữ gìn bản sắc dân tộc, tập quán, truyền thống văn hóa tốt đẹp của Việt Nam; không đặt tên quá dài, khó sử dụng."

Dù chưa có con số cụ thể khống chế số lượng chữ trong một cái tên, nhưng các cán bộ hộ tịch thường khuyến cáo cha mẹ không nên đặt tên vượt quá 5-6 chữ (ví dụ: Công Tằng Tôn Nữ Long Lanh Như Hạt Sương Mai) vì sẽ gây khó khăn rất lớn cho trẻ trong việc làm giấy tờ, học tập và giao dịch sau này.

2. Đổi tên cho con: Khi nào được phép và thủ tục ra sao?

Trong quá trình trưởng thành, nếu cái tên gây ra những hệ lụy không mong muốn, pháp luật vẫn mở ra cánh cửa để thay đổi. Tuy nhiên, việc đổi tên không thể thực hiện tùy tiện theo sở thích nhất thời.

2.1. Các trường hợp được phép đổi tên

Căn cứ khoản 1 Điều 28 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận việc thay đổi tên trong các trường hợp sau:

• Việc sử dụng tên đó gây nhầm lẫn, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình, đến danh dự, quyền, lợi ích hợp pháp của người đó.
• Theo yêu cầu của cha mẹ nuôi hoặc cha mẹ đẻ khi thay đổi việc nuôi con nuôi.
• Thay đổi tên của người bị lưu lạc đã tìm lại được nguồn gốc huyết thống.
• Thay đổi tên sau khi xác định lại giới tính hoặc chuyển đổi giới tính.

2.2. Quy trình và thủ tục thực hiện năm 2023

Theo quy định của Luật Hộ tịch 2014, thẩm quyền giải quyết việc thay đổi họ tên được phân cấp như sau:

• UBND cấp xã: Giải quyết cho người dưới 14 tuổi cư trú tại địa phương.
• UBND cấp huyện: Giải quyết cho công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú ở trong nước.

Hồ sơ bao gồm: Tờ khai thay đổi hộ tịch (theo mẫu), bản chính Giấy khai sinh của người cần đổi tên và các giấy tờ liên quan làm căn cứ cho việc thay đổi. Thời gian giải quyết thông thường là 03 ngày làm việc, trường hợp cần xác minh thêm thì không quá 06 ngày.

Lưu ý đặc biệt: Việc thay đổi tên cho người từ đủ 09 tuổi trở lên phải có sự đồng ý của người đó. Việc đổi tên không làm thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự được xác lập theo tên cũ.

Lời kết

Cái tên sẽ đi theo con suốt cuộc đời, là định danh pháp lý và cũng là niềm tự hào của gia đình. Do đó, cha mẹ hãy là những người thông thái, đặt tên con vừa hay, vừa ý nghĩa nhưng cũng phải đảm bảo "đúng luật" để tránh những rắc rối về thủ tục hành chính sau này. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về thủ tục hộ tịch, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn chính xác nhất.