Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị thế là điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn FDI toàn cầu. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội và bảo vệ các lĩnh vực kinh tế then chốt, pháp luật Việt Nam đã thiết lập những "hàng rào" kỹ thuật nhất định. Một trong số đó là danh mục các ngành, nghề mà nhà đầu tư nước ngoài chưa được phép tiếp cận.

Các hình thức nhà đầu tư nước ngoài hiện diện tại Việt Nam

Theo quy định tại khoản 19 Điều 3 Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài bao gồm cá nhân có quốc tịch nước ngoài và các tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài. Để tham gia vào thị trường Việt Nam, các chủ thể này có thể lựa chọn nhiều phương thức khác nhau.

Căn cứ Điều 21 Luật Đầu tư 2020, có 05 hình thức đầu tư chính mà nhà đầu tư nước ngoài có thể thực hiện:

• Đầu tư thành lập tổ chức kinh tế: Đây là hình thức phổ biến nhất, nhà đầu tư trực tiếp thành lập công ty (TNHH, Cổ phần...) tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước khi thành lập, họ phải có dự án đầu tư và thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.
• Đầu tư góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp: Nhà đầu tư có thể mua lại một phần hoặc toàn bộ vốn của các doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam.
• Thực hiện dự án đầu tư: Dành cho các tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã hiện diện tại Việt Nam muốn mở rộng quy mô.
• Đầu tư theo hình thức hợp đồng BCC: Hợp đồng hợp tác kinh doanh giữa các nhà đầu tư để cùng chia sẻ lợi nhuận, sản phẩm mà không cần thành lập pháp nhân mới.
• Các hình thức mới: Theo quy định cụ thể của Chính phủ trong từng thời kỳ.

Nhà đầu tư nước ngoài nghiên cứu các hình thức hiện diện tại thị trường Việt Nam (ảnh minh họa)

Nguyên tắc tiếp cận thị trường đối với dòng vốn ngoại

Một điểm mới đáng chú ý của Luật Đầu tư 2020 chính là cách tiếp cận theo phương pháp "chọn bỏ". Nghĩa là, nhà đầu tư nước ngoài được áp dụng điều kiện tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước, trừ những ngành nghề nằm trong danh mục hạn chế.

Cụ thể, tại Điều 9 Luật Đầu tư 2020 quy định Chính phủ sẽ công bố Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường, bao gồm:

1. Ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường (Cấm đầu tư).
2. Ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện (Phải đáp ứng các tiêu chí về tỷ lệ sở hữu, hình thức đầu tư...).

Chi tiết 25 ngành, nghề cấm nhà đầu tư nước ngoài đầu tư

Dựa trên quy định tại Mục A Phụ lục I Nghị định 31/2021/NĐ-CP, dưới đây là danh sách các lĩnh vực mà nhà đầu tư nước ngoài tuyệt đối không được phép tham gia kinh doanh tại Việt Nam:

1. Kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ thực hiện độc quyền nhà nước trong lĩnh vực thương mại.
2. Hoạt động báo chí và hoạt động thu thập tin tức dưới mọi hình thức.
3. Đánh bắt hoặc khai thác hải sản.
4. Dịch vụ điều tra và an ninh.
5. Các dịch vụ hành chính tư pháp, bao gồm dịch vụ giám định tư pháp, dịch vụ thừa phát lại, dịch vụ đấu giá tài sản, dịch vụ công chứng, dịch vụ của quản tài viên.
6. Dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
7. Đầu tư xây dựng hạ tầng nghĩa trang, nghĩa địa để chuyển nhượng quyền sử dụng đất gắn với hạ tầng.
8. Dịch vụ thu gom rác thải trực tiếp từ các hộ gia đình.
9. Dịch vụ thăm dò ý kiến công chúng (thăm dò dư luận).
10. Dịch vụ nổ mìn.
11. Sản xuất, kinh doanh vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ.
12. Nhập khẩu, phá dỡ tàu biển đã qua sử dụng.
13. Dịch vụ bưu chính công ích.
14. Kinh doanh chuyển khẩu hàng hóa.
15. Kinh doanh tạm nhập tái xuất.
16. Thực hiện quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối đối với các hàng hóa thuộc Danh mục hàng hóa nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài không được thực hiện quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối.
17. Thu, mua, xử lý tài sản công tại các đơn vị thuộc lực lượng vũ trang.
18. Sản xuất vật liệu hoặc thiết bị quân sự; kinh doanh quân trang, quân dụng cho lực lượng vũ trang, vũ khí quân dụng, trang thiết bị, kỹ thuật, khí tài, phương tiện chuyên dụng quân sự và công an, linh kiện, bộ phận, phụ tùng, vật tư và trang thiết bị đặc chủng, công nghệ chuyên dùng chế tạo chúng.
19. Kinh doanh dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp và dịch vụ giám định về sở hữu trí tuệ.
20. Dịch vụ thiết lập, vận hành, duy trì, bảo trì báo hiệu hàng hải, khu nước, vùng nước, luồng hàng hải công cộng và tuyến hàng hải; dịch vụ khảo sát khu nước, vùng nước, luồng hàng hải công cộng và tuyến hàng hải phục vụ công bố Thông báo hàng hải; dịch vụ khảo sát, xây dựng và phát hành hải đồ vùng nước, cảng biển, luồng hàng hải và tuyến hàng hải; xây dựng và phát hành tài liệu, ấn phẩm an toàn hàng hải.
21. Dịch vụ điều tiết bảo đảm an toàn hàng hải trong khu nước, vùng nước và luồng hàng hải công cộng; dịch vụ thông tin điện tử hàng hải.
22. Dịch vụ kiểm định (kiểm tra, thử nghiệm) và cấp Giấy chứng nhận cho các phương tiện giao thông vận tải; dịch vụ đăng kiểm tàu cá.
23. Dịch vụ điều tra, đánh giá và khai thác rừng tự nhiên.
24. Nghiên cứu hoặc sử dụng nguồn gen giống vật nuôi mới trước khi được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thẩm định, đánh giá.
25. Kinh doanh dịch vụ lữ hành, trừ dịch vụ lữ hành quốc tế phục vụ khách du lịch quốc tế đến Việt Nam.

Các hoạt động hàng hải và cảng biển là lĩnh vực có nhiều quy định hạn chế đối với nhà đầu tư ngoại (ảnh minh họa)

Lời khuyên cho nhà đầu tư

Việc nắm rõ danh mục ngành, nghề cấm đầu tư là bước đi tiên quyết để tránh những rủi ro pháp lý và lãng phí nguồn lực khi gia nhập thị trường Việt Nam. Nhà đầu tư cần đối chiếu kỹ lưỡng mã ngành kinh tế (VSIC) của mình với danh mục tại Nghị định 31/2021/NĐ-CP trước khi tiến hành bất kỳ thủ tục đăng ký nào.

Nếu lĩnh vực của bạn không nằm trong danh sách cấm nhưng thuộc danh mục "tiếp cận thị trường có điều kiện", hãy đảm bảo rằng bạn đã tìm hiểu kỹ về tỷ lệ sở hữu vốn tối đa và các yêu cầu về đối tác trong nước.