Việc sinh sống tại nhà người thân (ông bà, cha mẹ, anh chị em...) khi đi làm xa hoặc đi học là tình huống rất phổ biến. Tuy nhiên, nhiều người vẫn lầm tưởng rằng vì là người nhà nên không cần thực hiện các thủ tục hành chính về cư trú. Thực tế, theo quy định pháp luật hiện hành, việc không đăng ký tạm trú dù ở nhà người thân vẫn có thể khiến bạn đối mặt với những rắc rối pháp lý và bị xử phạt hành chính.

Thực hiện đăng ký tạm trú là quyền và nghĩa vụ của mỗi công dân để đảm bảo quyền lợi hợp pháp (ảnh minh họa)

1. Khi nào bắt buộc phải đăng ký tạm trú tại nhà người thân?

Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 27 Luật Cư trú 2020, công dân đến sinh sống tại chỗ ở hợp pháp ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú để lao động, học tập hoặc vì mục đích khác từ 30 ngày trở lên thì phải thực hiện đăng ký tạm trú.

Như vậy, dù bạn ở nhờ nhà người thân, nếu thời gian lưu trú dự kiến vượt quá 30 ngày, bạn và chủ nhà có trách nhiệm phối hợp thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan Công an cấp xã sở tại. Việc này không chỉ giúp Nhà nước quản lý dân cư mà còn là cơ sở để bạn thực hiện các giao dịch dân sự, hưởng các dịch vụ công cộng tại nơi tạm trú.

2. Hồ sơ đăng ký tạm trú tại nhà người thân gồm những gì?

Để quá trình làm thủ tục diễn ra nhanh chóng, người đăng ký cần chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ theo quy định tại khoản 1 Điều 28 Luật Cư trú 2020, cụ thể bao gồm:

• Tờ khai thay đổi thông tin cư trú: Sử dụng mẫu CT01 ban hành kèm theo Thông tư của Bộ Công an. Lưu ý: Nếu người đăng ký là người chưa thành niên thì trong tờ khai phải có ý kiến đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ, trừ trường hợp đã có văn bản đồng ý riêng.
• Giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp: Trong trường hợp ở nhờ nhà người thân, bạn cần có văn bản cho ở nhờ, cho mượn hoặc cho thuê của chủ hộ. Văn bản này cần phù hợp với quy định của pháp luật về đất đai và nhà ở theo hướng dẫn tại Điều 5 Nghị định 62/2021/NĐ-CP.

Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ giúp tiết kiệm thời gian khi làm thủ tục tại cơ quan Công an (ảnh minh họa)

3. Quy trình và địa điểm nộp hồ sơ đăng ký tạm trú

Hiện nay, công dân có hai lựa chọn linh hoạt để thực hiện thủ tục này:

Cách 1: Nộp hồ sơ trực tiếp

Người đăng ký mang hồ sơ đến nộp tại Công an cấp xã (xã, phường, thị trấn) nơi dự kiến tạm trú. Đây là cách làm truyền thống, phù hợp với những người muốn được cán bộ hướng dẫn trực tiếp.

Cách 2: Đăng ký trực tuyến (Online)

Để tiết kiệm thời gian đi lại, bạn có thể truy cập vào Cổng dịch vụ công quản lý cư trú. Sau khi đăng nhập tài khoản định danh điện tử (VNeID), bạn thực hiện quét (scan) hoặc chụp ảnh các giấy tờ cần thiết và gửi hồ sơ điện tử.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 28 Luật Cư trú 2020, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm thẩm định, cập nhật thông tin về nơi tạm trú mới vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo kết quả cho người đăng ký. Trường hợp từ chối, cơ quan chức năng phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

4. Lệ phí đăng ký tạm trú năm 2023 là bao nhiêu?

Mức thu lệ phí đăng ký cư trú được thực hiện thống nhất trên toàn quốc theo quy định tại Thông tư 75/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính:

Đặc biệt, pháp luật cũng quy định các trường hợp được miễn lệ phí như: trẻ em dưới 16 tuổi, người cao tuổi (từ đủ 60 tuổi), người khuyết tật, người có công với cách mạng, hộ nghèo... theo quy định tại Điều 4 Thông tư 75/2022/TT-BTC.

5. Rủi ro khi ở nhà người thân mà không đăng ký tạm trú

Nhiều người chủ quan cho rằng Công an sẽ không kiểm tra nhà dân hoặc vì là người thân nên không sao. Tuy nhiên, hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký cư trú là vi phạm pháp luật hành chính.

"Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú, xóa đăng ký thường trú, xóa đăng ký tạm trú, tách hộ hoặc điều chỉnh thông tin về cư trú trong Cơ sở dữ liệu về cư trú"

Nội dung trên được quy định rõ tại điểm a khoản 1 Điều 9 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Ngoài việc bị phạt tiền, bạn còn gặp khó khăn khi cần xác nhận cư trú để làm các thủ tục như: xin việc làm, đăng ký cho con đi học, làm thẻ ngân hàng hoặc các thủ tục hành chính khác tại địa phương.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo quyền lợi và tránh bị xử phạt đáng tiếc, ngay khi xác định sẽ sinh sống tại nhà người thân từ 30 ngày trở lên, bạn nên chủ động thực hiện đăng ký tạm trú. Với sự hỗ trợ của công nghệ, việc đăng ký online hiện nay chỉ mất vài phút thực hiện trên điện thoại thông minh.