Trong hoạt động quản lý hành chính về an ninh, trật tự, việc kiểm tra các cơ sở kinh doanh là hoạt động thường xuyên nhằm đảm bảo thượng tôn pháp luật. Tuy nhiên, không ít chủ doanh nghiệp vẫn còn lúng túng, thậm chí lo lắng khi đối diện với các đợt kiểm tra đột xuất. Vậy theo quy định hiện hành, những tình huống nào lực lượng Công an được phép "gõ cửa" bất ngờ?

03 trường hợp Công an được kiểm tra đột xuất theo quy định

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 50 Nghị định 96/2016/NĐ-CP, cơ quan Công an có thẩm quyền thực hiện kiểm tra đột xuất việc chấp hành các quy định về an ninh, trật tự đối với cơ sở kinh doanh trong 03 trường hợp cụ thể sau:

• Phát hiện dấu hiệu vi phạm: Khi cơ quan chức năng phát hiện cơ sở kinh doanh có hành vi vi phạm hoặc có dấu hiệu nghi vấn vi phạm pháp luật liên quan đến an ninh, trật tự.
• Có đơn thư khiếu nại, tố cáo: Khi nhận được thông tin phản ánh, đơn khiếu nại hoặc tố cáo từ tổ chức, cá nhân về các sai phạm tại cơ sở.
• Phục vụ công tác tăng cường: Thực hiện theo văn bản chỉ đạo của cơ quan Công an cấp trên về việc tăng cường đảm bảo an ninh, trật tự trong các đợt cao điểm hoặc sự kiện quan trọng.

Lực lượng nào có thẩm quyền kiểm tra đột xuất?

Không phải mọi đơn vị Công an đều có quyền kiểm tra đột xuất cơ sở kinh doanh một cách tùy tiện. Pháp luật quy định rõ ràng về thẩm quyền để tránh sự chồng chéo và gây phiền hà cho doanh nghiệp.

Theo khoản 3 Điều 50 Nghị định 96/2016/NĐ-CP, cơ quan Công an trực tiếp quản lý và cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự là đơn vị có thẩm quyền chính. Bên cạnh đó, lực lượng Cảnh sát kinh tế cũng đóng vai trò nòng cốt trong việc đấu tranh với các tội phạm về tham nhũng, buôn lậu và vi phạm trật tự quản lý kinh tế.

"Cảnh sát kinh tế có nhiệm vụ, quyền hạn tiến hành các hoạt động kiểm tra, xác minh khi có dấu hiệu tội phạm theo quy định của pháp luật." - Trích dẫn tinh thần Điều 18 Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015.

Đối với Công an các cấp và các đơn vị nghiệp vụ khác, việc kiểm tra đột xuất chỉ được thực hiện khi có đủ căn cứ về vi phạm hoặc có chỉ đạo bằng văn bản từ cấp trên. Nếu không thuộc các trường hợp này, cán bộ kiểm tra phải xuất trình Giấy chứng minh Công an nhân dân và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình công tác.

Nội dung và quy trình kiểm tra cần lưu ý

Khi tiến hành kiểm tra đột xuất, nội dung thường tập trung vào các vấn đề trọng tâm như:

1. Kiểm tra hồ sơ pháp lý, Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự.
2. Kiểm tra việc thực hiện các quy định về an toàn phòng cháy chữa cháy, quản lý nhân khẩu, tạm trú.
3. Kiểm tra thực tế người lao động, phương tiện và các sản phẩm, dịch vụ đang kinh doanh.

Kết thúc buổi kiểm tra, lực lượng chức năng bắt buộc phải lập biên bản ghi rõ kết quả, những tồn tại hoặc vi phạm (nếu có). Biên bản phải có chữ ký của đại diện đoàn kiểm tra và người chịu trách nhiệm của cơ sở kinh doanh. Chủ doanh nghiệp có quyền nhận 01 bản biên bản để theo dõi và thực hiện các bước khắc phục sau đó.

Ngoài ra, theo Điều 46 Luật Thanh tra 2022, hoạt động thanh tra đột xuất cũng được thực hiện khi có dấu hiệu vi phạm rõ ràng, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp chủ cơ sở kinh doanh tự tin phối hợp với cơ quan chức năng mà còn là cách để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình trước những yêu cầu kiểm tra không đúng thẩm quyền hoặc sai quy trình.