Trong quá trình công tác, không ít trường hợp cán bộ, công chức gặp phải những vấn đề gia đình hoặc cá nhân đột xuất cần thời gian giải quyết dài hơn quỹ phép năm. Lúc này, phương án nghỉ việc riêng không hưởng lương thường được tính đến. Tuy nhiên, việc nắm rõ các quy định pháp lý liên quan là vô cùng quan trọng để đảm bảo quyền lợi lâu dài, đặc biệt là lộ trình thăng tiến và tiền lương.

Quyền được nghỉ việc riêng của công chức theo quy định pháp luật

Theo quy định tại Điều 13 Luật Cán bộ, công chức 2008, công chức có quyền được nghỉ hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ để giải quyết việc riêng theo quy định của pháp luật về lao động. Điều này khẳng định rằng, dù làm việc trong môi trường nhà nước, các chế độ về thời giờ nghỉ ngơi của công chức vẫn được đối chiếu và áp dụng theo các tiêu chuẩn chung của Bộ luật Lao động 2012 (văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm năm 2019).

Điều 13. Quyền của cán bộ, công chức về nghỉ ngơi

Cán bộ, công chức được nghỉ hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ để giải quyết việc riêng theo quy định của pháp luật về lao động. Trường hợp do yêu cầu nhiệm vụ, cán bộ, công chức không sử dụng hoặc sử dụng không hết số ngày nghỉ hàng năm thì ngoài tiền lương còn được thanh toán một khoản tiền bằng tiền lương cho những ngày không nghỉ.

Các trường hợp công chức được nghỉ không lương

Căn cứ vào Điều 116 Bộ luật Lao động 2012, việc nghỉ việc riêng được chia thành hai nhóm chính:

1. Nghỉ việc riêng hưởng nguyên lương

Công chức được nghỉ và hưởng nguyên lương trong các trường hợp sau:

• Kết hôn: Nghỉ 03 ngày.
• Con kết hôn: Nghỉ 01 ngày.
• Bố đẻ, mẹ đẻ, bố vợ, mẹ vợ hoặc bố chồng, mẹ chồng chết; vợ chết hoặc chồng chết; con chết: Nghỉ 03 ngày.

2. Nghỉ việc riêng không hưởng lương

Đây là nội dung mà nhiều công chức quan tâm khi có việc gia đình cần giải quyết. Pháp luật quy định:

• Nghỉ 01 ngày và phải thông báo: Khi ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em ruột chết; bố hoặc mẹ kết hôn; anh, chị, em ruột kết hôn.
• Nghỉ theo thỏa thuận: Ngoài các trường hợp nêu trên, công chức có thể thỏa thuận với người đứng đầu cơ quan, đơn vị để nghỉ không hưởng lương.

Đáng chú ý, pháp luật hiện hành không quy định thời gian nghỉ không lương tối đa là bao nhiêu ngày. Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào sự thỏa thuận giữa công chức và cấp có thẩm quyền quản lý trực tiếp, dựa trên sự sắp xếp công việc của đơn vị.

Nghỉ không lương ảnh hưởng thế nào đến việc nâng bậc lương?

Đây là vấn đề quan trọng nhất mà công chức cần lưu ý. Mặc dù việc nghỉ không lương là quyền thỏa thuận, nhưng hệ quả pháp lý của nó đối với chế độ tiền lương là rất rõ ràng. Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 2 Thông tư 08/2013/TT-BNV của Bộ Nội vụ, thời gian nghỉ việc riêng không hưởng lương không được tính để xét nâng bậc lương thường xuyên.

Cụ thể, để được nâng bậc lương thường xuyên, công chức phải có đủ thời gian giữ bậc trong ngạch (thường là 3 năm đối với ngạch chuyên viên và tương đương). Nếu trong khoảng thời gian này, công chức có những giai đoạn nghỉ không lương, thì tổng thời gian nghỉ đó sẽ bị trừ ra khi tính thời gian giữ bậc. Điều này đồng nghĩa với việc thời điểm được tăng lương của bạn sẽ bị lùi lại tương ứng với số ngày, tháng bạn đã nghỉ không lương.

Trích Điều 2 Thông tư 08/2013/TT-BNV:

"1. Các khoảng thời gian không được tính để xét nâng bậc lương thường xuyên, gồm: [...] b) Thời gian nghỉ việc riêng không hưởng lương;"

Lời khuyên cho công chức khi có ý định xin nghỉ không lương

Việc nghỉ không lương là giải pháp cần thiết trong nhiều tình huống đời sống, nhưng để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực, công chức nên:

1. Ưu tiên sử dụng hết phép năm: Trước khi xin nghỉ không lương, hãy đảm bảo bạn đã sử dụng hết số ngày nghỉ hằng năm được hưởng nguyên lương.
2. Cân nhắc thời gian nghỉ: Nếu thời gian nghỉ không quá dài, hãy cố gắng sắp xếp công việc để không làm gián đoạn lộ trình nâng lương thường xuyên.
3. Làm đơn đúng quy định: Đơn xin nghỉ cần nêu rõ lý do, thời gian và cam kết bàn giao công việc để nhận được sự đồng thuận cao từ lãnh đạo.
4. Tìm hiểu quy định riêng của ngành: Một số ngành đặc thù có thể có những quy định chi tiết hơn về việc quản lý cán bộ nghỉ việc riêng, bạn nên tham khảo thêm quy chế nội bộ của cơ quan mình.

Tóm lại, pháp luật luôn tạo điều kiện để công chức giải quyết việc riêng, nhưng mọi quyết định nghỉ không hưởng lương đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên các quy định về chế độ tiền lương và thâm niên công tác.