Trong không khí chuẩn bị đón Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022, việc biếu tặng quà Tết vốn là nét văn hóa truyền thống của người Việt. Tuy nhiên, đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, ranh giới giữa "quà tình nghĩa" và "hành vi tham nhũng" là rất mong manh nếu không nắm vững các quy định pháp luật hiện hành. Đặc biệt, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang siết chặt kỷ luật phát ngôn và hành động, việc nhận quà không đúng quy định có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý khôn lường.

1. Tuyệt đối cấm công chức nhận quà tặng liên quan đến công việc

Căn cứ theo quy định tại khoản 2 Điều 22 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018, pháp luật đã đưa ra lệnh cấm nghiêm ngặt như sau:

"Cơ quan, tổ chức, đơn vị, người có chức vụ, quyền hạn không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình."

Quy định này mang tính bao quát rất rộng, cụ thể:

• Về hình thức: Cấm nhận quà dưới mọi hình thức (tiền mặt, hiện vật, bất động sản, voucher, dịch vụ du lịch...).
• Về phương thức: Cấm cả việc nhận trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua người thân như vợ, chồng, con, cha, mẹ...).
• Về đối tượng tặng: Là các cá nhân, tổ chức có liên quan đến công việc mà công chức đó đang giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý.

Riêng đối với dịp Tết Nguyên đán 2022, Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị 11-CT/TW, trong đó nhấn mạnh việc nghiêm cấm biếu, tặng quà Tết cho lãnh đạo các cấp dưới mọi hình thức. Đây là yêu cầu chính trị quan trọng nhằm xây dựng môi trường công vụ liêm chính.

2. Nhận quà Tết sai quy định có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Hành vi nhận quà tặng trái quy định không chỉ là vi phạm đạo đức công vụ mà còn là biểu hiện rõ nét của hành vi tham nhũng theo khoản 1 Điều 3 Luật Phòng, chống tham nhũng 2018. Tùy vào tính chất và mức độ, công chức có thể đối mặt với các hình thức kỷ luật từ khiển trách, cảnh cáo đến buộc thôi việc.

Nghiêm trọng hơn, nếu việc nhận quà gắn liền với việc hứa hẹn thực hiện hoặc không thực hiện một công việc vì lợi ích của người tặng quà, công chức có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội nhận hối lộ" theo quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015. Mức hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến tử hình nếu giá trị tài sản nhận hối lộ từ 01 tỷ đồng trở lên hoặc gây thiệt hại tài sản từ 05 tỷ đồng trở lên.

3. Quy trình trả lại quà tặng đúng luật để bảo vệ bản thân

Trong thực tế, có những tình huống công chức không thể từ chối ngay lập tức (ví dụ quà gửi qua đường bưu điện hoặc để lại tại nhà riêng). Để không bị xem là tham nhũng, công chức cần thực hiện đúng quy trình nộp lại quà tặng theo quy định tại Điều 27 Nghị định 59/2019/NĐ-CP.

Thời hạn bắt buộc: Phải báo cáo và nộp lại quà tặng cho Thủ trưởng cơ quan, đơn vị trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được quà tặng.

Cách thức xử lý đối với từng loại quà tặng như sau:

• Đối với tiền, giấy tờ có giá (như cổ phiếu, trái phiếu, voucher): Thủ trưởng cơ quan tiếp nhận, bảo quản và thực hiện nộp trực tiếp vào ngân sách nhà nước theo quy định.
• Đối với hiện vật: Cơ quan sẽ tiến hành xác định giá trị tài sản, tổ chức bán công khai và nộp số tiền thu được vào ngân sách nhà nước sau khi trừ đi các chi phí bảo quản, định giá.
• Đối với dịch vụ (du lịch, y tế, giáo dục...): Thủ trưởng cơ quan phải thông báo cho bên cung cấp dịch vụ rằng người được tặng sẽ không sử dụng dịch vụ đó.
• Đối với động, thực vật tươi sống: Thủ trưởng căn cứ vào tình hình thực tế để xử lý ngay (tránh hư hỏng) hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định phương án xử lý phù hợp.

Lời khuyên pháp lý cho cán bộ, công chức dịp Tết 2022

Để bảo vệ uy tín và sự nghiệp của mình, mỗi cán bộ, công chức cần nêu cao tinh thần tự giác. Việc từ chối quà tặng ngay từ đầu là phương án tối ưu nhất. Trong trường hợp bất khả kháng, hãy lập biên bản ghi nhận sự việc và báo cáo ngay cho tổ chức. Sự minh bạch chính là "lá chắn" vững chắc nhất giúp công chức tránh xa các rủi ro pháp lý về tham nhũng.

Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp quý độc giả, đặc biệt là đội ngũ công chức, hiểu rõ hơn về quy định trả lại quà thế nào để không tham nhũng. Chúc quý vị một năm mới Nhâm Dần an khang, liêm chính và thịnh vượng.