Trong thực tế đời sống, vì nhiều lý do khách quan hoặc chủ quan, không ít trẻ em được sinh ra khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn (con ngoài giá thú). Việc đảm bảo quyền được khai sinh và có một danh tính pháp lý rõ ràng là quyền cơ bản của trẻ em đã được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt. Vậy, thủ tục làm giấy khai sinh cho con ngoài giá thú năm 2020 có gì đáng lưu ý, đặc biệt là làm sao để con có thể mang họ của cha?

Quyền được khai sinh của trẻ em sinh ra ngoài giá thú

Theo quy định tại Luật Hộ tịch 2014, mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam đều có quyền được đăng ký khai sinh. Pháp luật không phân biệt đối xử giữa con trong giá thú và con ngoài giá thú về quyền lợi căn bản này.

Tại thời điểm tháng 11/2020, các quy định hướng dẫn tại Nghị định 123/2015/NĐ-CP và đặc biệt là Thông tư 04/2020/TT-BTP đã tạo điều kiện thuận lợi tối đa để người dân thực hiện thủ tục này một cách nhanh chóng, chính xác.

Trường hợp 1: Khai sinh cho con theo họ mẹ (Chưa xác định người cha)

Đây là trường hợp người mẹ đi khai sinh cho con nhưng không có sự hiện diện hoặc chưa muốn làm thủ tục nhận cha cho bé. Theo quy định tại Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, nếu chưa xác định được cha thì họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo mẹ; phần ghi về cha trong Giấy khai sinh sẽ được để trống.

Hồ sơ cần chuẩn bị:

• Tờ khai đăng ký khai sinh theo mẫu quy định.
• Giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp. Nếu không có thì nộp văn bản xác nhận của người làm chứng hoặc giấy cam đoan về việc sinh.
• Giấy tờ tùy thân của người đi đăng ký (CMND/CCCD/Hộ chiếu).

Thẩm quyền giải quyết thuộc về UBND cấp xã nơi cư trú của người mẹ.

Trường hợp 2: Thủ tục để con ngoài giá thú mang họ cha

Đây là vấn đề được nhiều cặp đôi quan tâm nhất. Để con mang họ cha khi cha mẹ chưa kết hôn, pháp luật cho phép thực hiện kết hợp đăng ký khai sinh và đăng ký nhận cha, mẹ, con.

Căn cứ khoản 2 Điều 15 Thông tư 04/2020/TT-BTP, khi có người yêu cầu nhận cha cho trẻ tại thời điểm đăng ký khai sinh, UBND sẽ kết hợp giải quyết cả hai việc.

Quy trình thực hiện:

1. Nộp hồ sơ: Người cha và người mẹ cùng có mặt tại UBND cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ.
2. Hồ sơ bao gồm:
   • Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con.
   • Giấy chứng sinh của trẻ.
   • Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con (Kết quả giám định ADN hoặc văn bản cam đoan có người làm chứng).
3. Xử lý: Công chức tư pháp - hộ tịch kiểm tra hồ sơ. Nếu thấy thông tin đầy đủ và chính xác, sẽ báo cáo Chủ tịch UBND ký Giấy khai sinh và Trích lục nhận cha, mẹ, con cùng lúc.

Những lưu ý về chứng cứ chứng minh quan hệ cha con

Một điểm mới đáng chú ý tại thời điểm năm 2020 là quy định về chứng cứ tại Điều 14 Thông tư 04/2020/TT-BTP. Theo đó, chứng cứ có thể là:

- Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định xác nhận quan hệ cha con.
- Thư từ, phim ảnh, băng đĩa hoặc các vật dụng khác chứng minh mối quan hệ thực tế.
- Trong trường hợp không có các giấy tờ trên, các bên có thể lập văn bản cam đoan về mối quan hệ cha con, có ít nhất hai người làm chứng.

Kết luận

Việc làm giấy khai sinh cho con ngoài giá thú không còn là thủ tục quá phức tạp nếu cha mẹ nắm rõ các quy định của Luật Hộ tịch. Đặc biệt, với sự ra đời của Thông tư 04/2020/TT-BTP, việc trẻ mang họ cha đã trở nên thuận tiện hơn rất nhiều, đảm bảo quyền lợi tinh thần và pháp lý tốt nhất cho sự phát triển của trẻ em.