Trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng nhanh, tình trạng các hộ gia đình tại các khu tập thể cũ hoặc chung cư tự ý cơi nới, lấn chiếm không gian để gia tăng diện tích sử dụng đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Hành vi này không chỉ gây ảnh hưởng đến kết cấu công trình, mất mỹ quan đô thị mà còn xâm phạm trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của cộng đồng xung quanh.

Hành vi lấn chiếm không gian bị pháp luật nghiêm cấm

Theo quy định tại khoản 11 Điều 12 Luật Xây dựng 2014, Nhà nước nghiêm cấm các hành vi sau trong hoạt động xây dựng:

"Sử dụng công trình không đúng với mục đích, công năng sử dụng; xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác và của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung."

Như vậy, việc một hộ gia đình tự ý xây dựng thêm phòng, ban công hoặc các kết cấu khác lấn ra phần không gian chung (như sân chơi tập thể, lối đi chung, khoảng không giữa các tòa nhà) là hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng. Điều này không chỉ vi phạm về mặt kỹ thuật xây dựng mà còn là hành vi xâm phạm quyền sở hữu, sử dụng không gian chung của cộng đồng.

Mức xử phạt hành chính cực nặng đối với hành vi vi phạm

Tại thời điểm tháng 04/2021, các hành vi vi phạm về trật tự xây dựng được điều chỉnh bởi Nghị định 139/2017/NĐ-CP. Cụ thể, căn cứ theo điểm đ khoản 7 Điều 15 của Nghị định này, hành vi xây dựng cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác và của khu vực công cộng, khu vực sử dụng chung sẽ bị xử lý như sau:

• Phạt tiền: Từ 50.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng vi phạm.

Đây là mức phạt rất cao, nhằm răn đe các cá nhân, tổ chức có ý định trục lợi từ không gian chung. Ngoài việc mất một khoản tiền lớn, người vi phạm còn phải tự chịu chi phí tháo dỡ và khôi phục lại tình trạng ban đầu của không gian bị lấn chiếm.

Ai có thẩm quyền ra quyết định buộc tháo dỡ?

Việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả "buộc tháo dỡ" là một quy trình nghiêm ngặt. Theo quy định tại Điều 70 Nghị định 139/2017/NĐ-CP và Điều 87 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, các chức danh sau đây có thẩm quyền quyết định cưỡng chế tháo dỡ:

• Hệ thống Thanh tra chuyên ngành: Trưởng đoàn thanh tra chuyên ngành (Sở Xây dựng, Bộ Xây dựng); Chánh thanh tra Sở Xây dựng, Chánh thanh tra Bộ Xây dựng.
• Hệ thống Chính quyền địa phương: Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Khi phát hiện có hành vi cơi nới, lấn chiếm không gian chung, người dân nên chủ động phản ánh, trình báo tại Ủy ban nhân dân cấp xã (phường, thị trấn) nơi có công trình vi phạm để được can thiệp và xử lý kịp thời theo đúng quy định của pháp luật.

Việc tuân thủ các quy định về trật tự xây dựng không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn thể hiện nếp sống văn minh, tôn trọng cộng đồng. Đừng vì một chút lợi ích cá nhân mà gây ảnh hưởng đến an toàn và không gian sống của cả tập thể.