Trong thực tế đời sống xã hội Việt Nam, không hiếm gặp những trường hợp các cặp nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng, có con chung nhưng vì nhiều lý do khách quan hoặc chủ quan mà chưa thực hiện đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Khi thiên thần nhỏ chào đời, một trong những nỗi lo lắng lớn nhất của các bậc phụ huynh chính là làm sao để con có một tấm Giấy khai sinh vẹn tròn, ghi đầy đủ tên của cả cha và mẹ để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ. Câu hỏi thường trực mà nhiều người thắc mắc chính là: Nhận cha cho con có nhất thiết phải tốn kém chi phí giám định ADN hay không?

Tình phụ tử thiêng liêng luôn cần được bảo vệ bằng các thủ tục pháp lý đúng quy định (ảnh minh họa)

Quyền được khai sinh và xác định cha mẹ của trẻ em theo pháp luật hiện hành

Theo quy định tại Điều 14 Luật Hộ tịch 2014, đăng ký khai sinh không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ của công dân đối với thế hệ tương lai. Nội dung đăng ký khai sinh bao gồm các thông tin cơ bản về người được khai sinh và thông tin về cha, mẹ của người đó. Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý sẽ có sự khác biệt đáng kể tùy thuộc vào tình trạng hôn nhân của cha mẹ tại thời điểm trẻ ra đời.

Thông thường, nếu cha mẹ đã đăng ký kết hôn hợp pháp, theo nguyên tắc suy đoán tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, con sinh ra trong thời kỳ hôn nhân mặc nhiên được thừa nhận là con chung. Nhưng đối với trường hợp cha mẹ chưa kết hôn, pháp luật yêu cầu một quy trình chặt chẽ hơn để xác lập mối quan hệ huyết thống về mặt pháp lý, nhằm tránh những tranh chấp không đáng có sau này.

Thủ tục đăng ký khai sinh khi cha mẹ chưa thực hiện đăng ký kết hôn

Căn cứ vào hướng dẫn tại Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh mà cha mẹ chưa đăng ký kết hôn thì trẻ em sẽ được đăng ký khai sinh theo diện chưa xác định được cha hoặc mẹ. Cụ thể các quy định như sau:

• Trường hợp chưa xác định được cha: Phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ được để trống.
• Xác định thông tin nhân thân: Họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con sẽ được xác định theo thông tin của người mẹ theo quy định của pháp luật dân sự.

Để con có tên cha trong giấy khai sinh ngay từ thời điểm ban đầu, người cha phải thực hiện thủ tục nhận cha, mẹ, con đồng thời với thủ tục đăng ký khai sinh tại cơ quan hộ tịch có thẩm quyền.

Giám định ADN có phải là chứng cứ duy nhất để nhận cha con?

Đây chính là nội dung cốt lõi mà nhiều người dân còn hiểu lầm, dẫn đến việc trì hoãn làm thủ tục cho con vì lo ngại chi phí giám định ADN đắt đỏ. Theo hướng dẫn chi tiết tại Điều 11 Thông tư 15/2015/TT-BTP (văn bản có hiệu lực tại thời điểm tháng 06/2020), chứng cứ để chứng minh quan hệ cha, mẹ, con bao gồm một trong các loại giấy tờ, tài liệu sau đây:

"1. Văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định hoặc cơ quan khác có thẩm quyền ở trong nước hoặc nước ngoài xác nhận quan hệ cha con, quan hệ mẹ con.
2. Trường hợp không có văn bản nêu tại khoản 1 Điều này thì phải có thư từ, phim ảnh, băng, đĩa, đồ vật, tài liệu khác chứng minh mối quan hệ cha con, quan hệ mẹ con và văn bản cam đoan của cha, mẹ về việc trẻ em là con chung của hai người, có ít nhất 02 người thân thích của cha, mẹ làm chứng."

Như vậy, có thể khẳng định rằng giám định ADN không phải là yêu cầu bắt buộc trong mọi trường hợp. Nếu gia đình không có điều kiện thực hiện giám định ADN, pháp luật vẫn mở ra hướng giải quyết nhân văn bằng cách sử dụng các chứng cứ gián tiếp như hình ảnh sinh hoạt chung, thư từ trao đổi và đặc biệt là sự xác nhận từ những người thân thích trong gia đình.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giúp quá trình đăng ký khai sinh diễn ra thuận lợi (ảnh minh họa)

Quy trình thực hiện đồng thời hai thủ tục: Khai sinh và Nhận cha con

Tại thời điểm năm 2020, khi thực hiện kết hợp đăng ký khai sinh và nhận cha con, người dân cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ bao gồm các thành phần sau:

1. Tờ khai đăng ký: Sử dụng mẫu tờ khai tích hợp hoặc Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu của Bộ Tư pháp.
2. Giấy chứng sinh: Do cơ sở y tế nơi trẻ sinh ra cấp. Trường hợp sinh ngoài cơ sở y tế thì cần có văn bản xác nhận của người làm chứng hoặc giấy cam đoan về việc sinh con.
3. Chứng cứ chứng minh quan hệ huyết thống: Kết quả giám định ADN từ các trung tâm uy tín hoặc các tài liệu, hình ảnh chứng minh con chung kèm theo văn bản cam đoan có chữ ký của ít nhất 02 người làm chứng là người thân thích.

Cơ quan có thẩm quyền giải quyết trực tiếp là Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ. Thời gian giải quyết thường diễn ra nhanh chóng nếu hồ sơ hợp lệ và không có tranh chấp.

Lời khuyên pháp lý từ chuyên gia

Mặc dù pháp luật hiện hành cho phép sử dụng người làm chứng và văn bản cam đoan để thay thế cho kết quả ADN, nhưng chúng ta cần lưu ý rằng trong một số trường hợp đặc biệt như có tranh chấp về quyền nuôi con hoặc có yếu tố nước ngoài, việc giám định ADN vẫn được xem là chứng cứ thép, có giá trị pháp lý cao nhất và khó bị bác bỏ nhất.

Tuy nhiên, đối với các trường hợp gia đình êm ấm tại địa phương, việc tận dụng quy định về người làm chứng và cam đoan sẽ giúp người dân tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể và rút ngắn thời gian chờ đợi. Việc hiểu đúng và đủ các quy định tại Luật Hộ tịch 2014 không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người cha mà quan trọng hơn hết là đảm bảo quyền được có đầy đủ danh tính, quốc tịch của đứa trẻ ngay từ khi mới lọt lòng, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của trẻ sau này.