Giá xăng dầu luôn là vấn đề nóng hổi, ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của mỗi người dân và chi phí vận hành của doanh nghiệp. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ con số niêm yết trên bảng điện tử tại các cây xăng được hình thành như thế nào. Tính đến thời điểm tháng 3/2026, cơ chế điều hành giá đã có những bước tiến quan trọng nhằm đảm bảo tính thị trường và minh bạch hóa các yếu tố cấu thành.

Căn cứ pháp lý điều hành giá xăng dầu năm 2026

Việc xác định giá cơ sở xăng dầu hiện nay được thực hiện dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật chặt chẽ, bao gồm:

• Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu.
• Nghị định 95/2021/NĐ-CP và đặc biệt là Nghị định 80/2023/NĐ-CP đã rút ngắn chu kỳ điều hành giá xuống còn 07 ngày, thực hiện vào thứ Năm hàng tuần.
• Các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính như Thông tư 104/2021/TT-BTC.

Công thức tổng quát tính giá cơ sở xăng dầu

Theo quy định tại khoản 27 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP (sửa đổi Điều 38a Nghị định 83/2014/NĐ-CP), giá cơ sở xăng dầu được xác định dựa trên sự kết hợp giữa nguồn nhập khẩu và nguồn sản xuất trong nước:

Giá cơ sở xăng dầu = (Giá xăng dầu từ nguồn nhập khẩu × Tỷ trọng sản lượng nhập khẩu) + (Giá xăng dầu từ nguồn sản xuất trong nước × Tỷ trọng sản lượng sản xuất trong nước)

Trong đó, tỷ trọng sản lượng giữa hai nguồn này được xác định hàng quý dựa trên số liệu thực tế từ cơ quan hải quan và báo cáo của các nhà máy lọc dầu trong nước (như Nghi Sơn, Bình Sơn).

1. Cách xác định giá xăng dầu từ nguồn nhập khẩu

Giá nhập khẩu không chỉ đơn thuần là giá mua tại thị trường quốc tế mà còn bao gồm hàng loạt chi phí để đưa hàng về đến tay người tiêu dùng Việt Nam:

• Giá thế giới: Tính bình quân theo số ngày giữa hai kỳ điều hành giá.
• Chi phí đưa xăng dầu về cảng (Premium): Bao gồm phí vận chuyển, bảo hiểm và các khoản điều chỉnh giá trong hợp đồng nhập khẩu.
• Chi phí kinh doanh định mức và Lợi nhuận định mức: Khoản phí này do Bộ Tài chính công bố hàng năm để đảm bảo duy trì hoạt động cho các doanh nghiệp đầu mối.
• Các loại thuế: Bao gồm Thuế nhập khẩu (tính theo bình quân gia quyền), Thuế tiêu thụ đặc biệt, Thuế bảo vệ môi trường và Thuế giá trị gia tăng (VAT).
• Quỹ bình ổn giá (BOG): Mức trích lập hoặc chi sử dụng tùy thuộc vào diễn biến thị trường để tránh sốc giá cho người dân.

2. Cách xác định giá xăng dầu từ nguồn sản xuất trong nước

Đối với nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu nội địa, công thức cũng tương tự nhưng có sự điều chỉnh về các yếu tố chi phí vận chuyển nội địa và các ưu đãi thuế theo cam kết quốc tế. Điều này giúp khuyến khích sản xuất trong nước đồng thời vẫn đảm bảo tính cạnh tranh với hàng nhập khẩu.

Cơ chế điều hành giá hàng tuần - Điểm mới từ Nghị định 80/2023/NĐ-CP

Một trong những thay đổi quan trọng nhất áp dụng cho bối cảnh năm 2026 là việc điều hành giá vào thứ Năm hàng tuần. Quy định này tại khoản 11 Điều 1 Nghị định 80/2023/NĐ-CP giúp giá xăng dầu trong nước bám sát hơn với biến động của giá dầu thô thế giới, giảm thiểu tình trạng "độ trễ" quá lớn gây khó khăn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Nếu ngày thứ Năm trùng vào dịp nghỉ Tết Nguyên Đán hoặc ngày lễ, thời gian điều hành sẽ được điều chỉnh lên ngày làm việc liền kề trước đó hoặc sau đó theo quy định cụ thể để đảm bảo thị trường không bị gián đoạn cung ứng.

Lời khuyên cho người tiêu dùng và doanh nghiệp

Việc hiểu rõ công thức tính giá cơ sở giúp chúng ta có cái nhìn khách quan hơn về sự biến động của giá xăng dầu. Trong bối cảnh kinh tế năm 2026, khi các yếu tố địa chính trị thế giới vẫn còn nhiều bất ổn, việc theo dõi sát sao các kỳ điều hành giá vào thứ Năm hàng tuần sẽ giúp doanh nghiệp vận tải và người dân chủ động hơn trong việc lập kế hoạch chi tiêu và sản xuất kinh doanh.

Hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện và chuyên sâu về cách thức hình thành giá xăng dầu tại Việt Nam hiện nay.