Kỳ bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đang đến gần. Để đảm bảo tính khách quan, trung thực và đẩy nhanh tiến độ công việc tại các tổ bầu cử, việc nắm vững kỹ năng phân loại và kiểm phiếu là vô cùng quan trọng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết dựa trên các quy định mới nhất của pháp luật hiện hành.

1. Nhận diện phiếu bầu: Thế nào là hợp lệ?

Việc xác định tính pháp lý của lá phiếu là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Theo quy định tại Điều 27 Thông tư 21/2025/TT-BNV, một lá phiếu được coi là hợp lệ khi đáp ứng đủ các tiêu chí sau:

• Phải là phiếu do Tổ bầu cử phát ra và có đóng dấu của Tổ bầu cử đó.
• Bầu đủ hoặc ít hơn số lượng đại biểu được ấn định cho đơn vị bầu cử (không được bầu thừa).
• Không ghi thêm tên người ngoài danh sách ứng cử hoặc bất kỳ nội dung lạ nào khác.

Ngược lại, các trường hợp vi phạm một trong các điều kiện trên hoặc gạch xóa hết tên người ứng cử sẽ bị coi là phiếu không hợp lệ theo quy định tại khoản 1 Điều 74 Luật Bầu cử 2015 (đã được sửa đổi bởi Luật Bầu cử 2025).

"Phiếu bầu không hợp lệ là phiếu không theo mẫu quy định do Tổ bầu cử phát ra; phiếu không có dấu của Tổ bầu cử; phiếu bầu nhiều hơn số lượng đại biểu được bầu đã ấn định cho đơn vị bầu cử; phiếu gạch xóa hết tên những người ứng cử; phiếu ghi thêm tên người ngoài danh sách những người ứng cử hoặc phiếu có ghi thêm nội dung khác."

2. Quy trình kiểm phiếu khoa học và nhanh chóng

Để tối ưu hóa thời gian, Tổ bầu cử cần thực hiện theo các bước nghiệp vụ chuẩn hóa. Việc kiểm phiếu phải được tiến hành công khai, minh bạch ngay sau khi cuộc bỏ phiếu kết thúc.

Các bước thực hiện cụ thể:

• Bước 1: Phân loại sơ bộ. Tách riêng phiếu hợp lệ và phiếu không hợp lệ. Trong nhóm phiếu hợp lệ, tiếp tục phân loại theo số lượng đại biểu được bầu (ví dụ: phiếu bầu 1 người, bầu 2 người...).
• Bước 2: Kiểm đếm chi tiết. Sử dụng phương pháp ghi ký hiệu hình vuông và đường chéo (mỗi 5 phiếu tạo thành một hình vuông có gạch chéo) để tránh nhầm lẫn và dễ dàng tổng hợp số liệu cuối cùng.

Theo Điều 73 Luật Bầu cử 2015, trước khi mở hòm phiếu, Tổ bầu cử phải thống kê và niêm phong số phiếu không sử dụng, đồng thời mời hai cử tri chứng kiến toàn bộ quá trình này.

3. Xử lý các tình huống phát sinh

Trong thực tế, không hiếm trường hợp lá phiếu bị hư hỏng hoặc gạch xóa không rõ ràng. Khoản 3 Điều 27 Thông tư 21/2025/TT-BNV quy định Tổ trưởng Tổ bầu cử phải đưa ra toàn tổ xem xét các phiếu bầu có dấu hiệu nghi vấn như:

• Phiếu bị rách, hỏng nhưng vẫn có thể nhận biết được ý chí của cử tri.
• Phiếu gạch tên đè lên chữ quá mờ hoặc đánh dấu lạ.

Việc quyết định tính hợp lệ của các phiếu này phải dựa trên sự đồng thuận của đa số thành viên trong Tổ bầu cử để đảm bảo quyền lợi cao nhất cho cử tri.

Hy vọng với hướng dẫn trên, các cán bộ làm công tác bầu cử sẽ thực hiện nhiệm vụ một cách tự tin, chính xác, góp phần vào thành công chung của ngày hội toàn dân.