Học bạ số không đơn thuần chỉ là phiên bản số hóa của cuốn học bạ giấy truyền thống, mà là tập hợp toàn bộ dữ liệu định danh, kết quả học tập và rèn luyện của học sinh trong suốt quá trình ngồi trên ghế nhà trường. Việc triển khai học bạ điện tử trên môi trường số, đặc biệt tích hợp qua ứng dụng định danh quốc gia VNeID, mang lại sự tiện lợi vượt trội nhưng đồng thời cũng làm dấy lên băn khoăn: Liệu những ai có quyền truy cập, theo dõi dữ liệu này và quy định bảo mật được kiểm soát chặt chẽ ra sao?

1. Nhóm chủ thể được quyền truy cập và khai thác học bạ số theo quy định

Theo quy định tại khoản 1 Điều 11 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, danh sách các chủ thể được phép khai thác dữ liệu học bạ số được quy định rõ ràng nhằm bảo đảm tính minh bạch và bảo mật thông tin giáo dục:

1.1. Học sinh – Chủ thể tối cao của dữ liệu học bạ số

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 11 và Điều 18 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT, học sinh chính là chủ thể của dữ liệu học bạ số. Do đó, người học có đầy đủ các quyền lợi căn bản sau:

• Được truy cập, tra cứu, khai thác và sử dụng học bạ số của chính mình một cách nhanh chóng trên các nền tảng trực tuyến.
• Được biết việc khởi tạo, cập nhật, quản lý và lưu trữ dữ liệu kết quả học tập của bản thân.
• Yêu cầu cơ sở giáo dục kiểm tra, rà soát và điều chỉnh dữ liệu khi phát hiện sai lệch so với hồ sơ thực tế.
• Sử dụng học bạ số hợp pháp của bản thân trong các thủ tục tuyển sinh, chuyển trường, chứng minh học lực khi giải quyết các thủ tục hành chính mà không bắt buộc nộp bản giấy.

Cần lưu ý rằng, đối với trường hợp người học chưa thành niên, các quyền này sẽ được thực hiện kết hợp hoặc thông qua cha mẹ, người đại diện theo pháp luật.

1.2. Cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp của học sinh chưa thành niên

Theo điểm b khoản 4 Điều 11 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT, cha mẹ hoặc người giám hộ theo luật định của người học chưa thành niên có quyền:

• Trực tiếp xem toàn bộ dữ liệu học bạ số, theo dõi điểm số, xếp loại và nhận xét quá trình rèn luyện của con em mình.
• Kịp thời phát hiện sai sót về điểm tổng kết hoặc thông tin hộ tịch để kiến nghị nhà trường giải quyết kiểm tra, đính chính.
• Thực hiện các thủ tục xác nhận điện tử khi tham gia tuyển sinh đầu cấp trực tuyến cho con em một cách thuận tiện.

1.3. Nhà trường và cơ quan quản lý giáo dục: Khai thác theo phân quyền nhiệm vụ

Nhiều phụ huynh lo lắng liệu mọi giáo viên trong trường có thể tự do mở xem kết quả của bất kỳ học sinh nào hay không? Câu trả lời là hoàn toàn không. Điểm c khoản 1 và điểm c khoản 4 Điều 11 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT nêu rõ:

Cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý giáo dục (Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo, Bộ Giáo dục và Đào tạo) chỉ được tiếp cận dữ liệu học bạ số trong khuôn khổ chức năng, thẩm quyền và hệ thống phân quyền nội bộ. Đồng thời, theo Điều 22 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT, mỗi nhà trường phải ban hành quy chế phân công trách nhiệm nhập liệu, ký số, kiểm tra đối soát rõ ràng nhằm bảo đảm an toàn thông tin tối đa.

1.4. Cơ quan, tổ chức tiếp nhận khác: Chỉ được xem phần dữ liệu cần thiết

Đối với các cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị tuyển dụng hoặc tổ chức bên ngoài, quyền tiếp cận học bạ số bị giới hạn nghiêm ngặt:

• Chỉ được tra cứu khi có căn cứ pháp lý hoặc có sự đồng ý hợp lệ của người học (hoặc người đại diện hợp pháp), phù hợp với tinh thần bảo vệ quyền riêng tư theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Chỉ được trích xuất đúng phần thông tin phục vụ mục đích giải quyết hồ sơ công việc cụ thể, không được phép tải về hay lưu trữ toàn bộ dữ liệu học bạ nếu không thuộc thẩm quyền.

2. Nguyên tắc vàng trong việc phân quyền, khai thác và kiểm soát lưu vết

Nhằm xóa bỏ nguy cơ rò rỉ dữ liệu giáo dục nhạy cảm, pháp luật thiết lập các hàng rào kỹ thuật và pháp lý chặt chẽ:

• Nguyên tắc phân quyền và lưu vết: Mọi thao tác từ tra cứu, xem, trích xuất dữ liệu học bạ số trên phần mềm đều được hệ thống ghi nhận lịch sử (lưu vết thời gian, tài khoản thực hiện, nội dung xem). Nếu có dấu hiệu truy cập bất thường, quản trị viên dễ dàng phát hiện và xử lý.
• Các kênh kết nối hợp chuẩn: Người dân và tổ chức chỉ được khai thác học bạ số qua các nền tảng chính thức như Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VNeID, phần mềm cơ sở dữ liệu ngành giáo dục đáp ứng chuẩn an toàn thông tin cấp độ của Nhà nước.
• Giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy: Học bạ số đã được ký số đầy đủ có giá trị pháp lý như học bạ truyền thống. Do đó, các đơn vị tiếp nhận hồ sơ không được phép bắt ép phụ huynh, học sinh phải nộp thêm bản giấy nếu dữ liệu đã được kết nối và xác thực thành công.

3. Các hành vi nghiêm cấm và chế tài xử lý vi phạm học bạ số

Để ngăn chặn triệt để hành vi lạm dụng dữ liệu học sinh, khoản 3 Điều 17 Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi sau:

• Truy cập trái phép, xâm nhập trái phép vào máy chủ hoặc tài khoản quản lý học bạ số.
• Tự ý sửa đổi, tẩy xóa, làm sai lệch hoặc cố tình xóa bỏ dữ liệu học bạ số trái thẩm quyền.
• Tiết lộ, cung cấp, mua bán hoặc khai thác thương mại trái phép thông tin dữ liệu học tập cá nhân.
• Giả mạo chữ ký số, chứng thư số hoặc cung cấp văn bản trích lục học bạ điện tử giả mạo.

Bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào vi phạm các quy định trên, tùy mức độ nghiêm trọng, sẽ bị xử lý kỷ luật, phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật hiện hành.

4. Hướng dẫn cách phụ huynh và học sinh tra cứu học bạ số trên ứng dụng VNeID

Hiện nay, việc tích hợp học bạ số vào tài khoản định danh điện tử VNeID mang đến tiện ích lớn cho gia đình trong việc đồng hành cùng con em:

1. Bước 1: Đăng nhập vào ứng dụng VNeID bằng tài khoản định danh mức độ 2 đã kích hoạt.
2. Bước 2: Chọn mục Ví giấy tờ > Chọn Tích hợp thông tin > Chọn tiện ích Học bạ số hoặc giấy tờ học sinh.
3. Bước 3: Trường hợp tài khoản của phụ huynh đã tích hợp thông tin của con chưa thành niên theo mã định danh cá nhân, hệ thống sẽ tự động đồng bộ liên kết học bạ số của con. Phụ huynh có thể nhấn vào để theo dõi điểm số, bảng nhận xét học tập và lịch sử rèn luyện từng năm học một cách minh bạch, an toàn.