(Ảnh minh họa: Cảnh sát giao thông ra hiệu lệnh dừng phương tiện để kiểm soát)

Trong quá trình tham gia giao thông, không ít trường hợp người điều khiển phương tiện vì tâm lý lo sợ bị xử phạt hoặc do thiếu hiểu biết pháp luật đã chọn cách "nhấn ga" bỏ chạy khi thấy tín hiệu dừng xe của Cảnh sát giao thông (CSGT). Tuy nhiên, hành vi này không chỉ khiến người vi phạm đối mặt với mức phạt hành chính rất nặng mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu xảy ra va chạm hoặc có hành vi chống đối quyết liệt. Đặc biệt, với sự ra đời của Thông tư 32/2023/TT-BCA có hiệu lực từ tháng 9/2023, quy trình tuần tra và kiểm soát của CSGT đã có những thay đổi quan trọng mà người dân cần lưu ý.

1. Mức phạt "cực nặng" đối với hành vi bỏ chạy khi CSGT yêu cầu dừng xe

Hành vi bỏ chạy khi có hiệu lệnh dừng xe của người thực thi công vụ được pháp luật xác định là lỗi "Không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển giao thông". Tùy vào loại phương tiện, mức phạt tiền và hình phạt bổ sung sẽ khác nhau theo quy định tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP).

Đối với xe ô tô và các loại xe tương tự

Căn cứ điểm b khoản 5 Điều 5, người điều khiển xe ô tô không chấp hành hiệu lệnh của người điều khiển giao thông sẽ bị:

• Phạt tiền: Từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng.
• Hình phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe từ 01 tháng đến 03 tháng. Nếu hành vi này gây tai nạn giao thông, thời gian tước bằng lái sẽ tăng lên từ 02 tháng đến 04 tháng.

Đối với xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện)

Theo quy định tại điểm g khoản 4 Điều 6, mức phạt dành cho người đi xe máy bỏ chạy là:

• Phạt tiền: Từ 800.000 đồng đến 1.000.000 đồng.
• Hình phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe từ 01 tháng đến 03 tháng.

Đối với các loại phương tiện khác

• Máy kéo, xe máy chuyên dùng: Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng; tước bằng lái hoặc chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật từ 01 - 03 tháng (Điều 7).
• Xe đạp, xe thô sơ: Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng (Điều 8).

2. CSGT có được dừng xe "vô cớ" không? Quy định mới tại Thông tư 32/2023/TT-BCA

Nhiều người dân thắc mắc liệu CSGT có quyền dừng bất kỳ xe nào đang lưu thông hay không. Kể từ ngày 15/09/2023, Thông tư 32/2023/TT-BCA đã quy định rất rõ tại Điều 16 về các trường hợp CSGT được dừng phương tiện giao thông để kiểm soát:

"1. Trực tiếp phát hiện hoặc thông qua phương tiện, thiết bị nghiệp vụ phát hiện, thu thập được các hành vi vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ và các hành vi vi phạm pháp luật khác;
2. Thực hiện mệnh lệnh, kế hoạch tổng kiểm soát phương tiện giao thông đường bộ, kế hoạch tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm theo chuyên đề đã được cấp có thẩm quyền ban hành;
3. Có văn bản đề nghị của Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng cơ quan điều tra; văn bản đề nghị của cơ quan chức năng liên quan về dừng phương tiện giao thông để kiểm soát phục vụ công tác bảo đảm an ninh, trật tự...;
4. Có tin báo, phản ánh, kiến nghị, tố giác của tổ chức, cá nhân về hành vi vi phạm pháp luật của người và phương tiện tham gia giao thông đường bộ."

Như vậy, nếu CSGT dừng xe đúng theo các căn cứ trên mà người dân bỏ chạy thì đó là hành vi vi phạm pháp luật rõ ràng. Ngược lại, nếu CSGT dừng xe không có căn cứ, người dân có quyền khiếu nại theo quy định, nhưng tuyệt đối không nên bỏ chạy vì có thể gây nguy hiểm cho bản thân và người khác.

3. Bỏ chạy khi CSGT dừng xe: Khi nào bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Một câu hỏi quan trọng là: Bỏ chạy có bị coi là "Chống người thi hành công vụ"?

Thông thường, nếu chỉ đơn thuần là tăng ga bỏ chạy để tránh bị phạt hành chính, hành vi này chỉ bị xử lý theo Nghị định 100. Tuy nhiên, ranh giới giữa vi phạm hành chính và hình sự là rất mong manh. Theo Điều 330 Bộ luật Hình sự 2015, tội chống người thi hành công vụ sẽ bị truy cứu nếu người vi phạm có hành vi:

• Dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực (ví dụ: đâm xe thẳng vào CSGT để bỏ chạy).
• Dùng thủ đoạn khác cản trở người thi hành công vụ thực hiện nhiệm vụ.

Thực tế đã có nhiều trường hợp người điều khiển phương tiện khi bị yêu cầu dừng xe đã lạng lách, đánh võng, thậm chí hất CSGT lên nắp capo hoặc đâm trực diện gây thương tích. Trong những tình huống này, người vi phạm chắc chắn sẽ bị khởi tố hình sự với khung hình phạt có thể lên đến 07 năm tù, chưa kể các tội danh khác như "Cố ý gây thương tích" hoặc "Giết người" nếu hậu quả nghiêm trọng.

4. Lời khuyên pháp lý: Nên làm gì khi bị CSGT yêu cầu dừng xe?

Thay vì hoảng loạn bỏ chạy và đối mặt với những rủi ro pháp lý không đáng có, người tham gia giao thông nên:

1. Giảm tốc độ và dừng xe an toàn: Chấp hành hiệu lệnh của CSGT theo đúng quy định.
2. Thái độ hợp tác: Xuất trình giấy tờ và lắng nghe thông báo về lỗi vi phạm.
3. Sử dụng quyền khiếu nại: Nếu cho rằng mình không vi phạm hoặc CSGT làm sai quy trình, bạn có quyền ghi ý kiến vào biên bản hoặc thực hiện khiếu nại sau đó. Việc bỏ chạy chỉ làm tình hình tồi tệ hơn và tước đi cơ hội bảo vệ quyền lợi chính đáng của bạn.

Pháp luật giao thông sinh ra là để bảo vệ sự an toàn của cộng đồng. Hãy là người tham gia giao thông văn minh và thượng tôn pháp luật.