Trong cuộc sống hàng ngày, việc tình cờ nhặt được tài sản của người khác đánh rơi hoặc bị giao nhầm là tình huống không hiếm gặp. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc "nhặt được của rơi" và hành vi "chiếm giữ trái phép tài sản" lại rất mong manh. Nếu không nắm rõ các quy định của pháp luật, một hành động tưởng chừng như vô hại có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng, thậm chí là vướng vào vòng lao lý.

1. Thế nào là hành vi chiếm giữ trái phép tài sản?

Theo tinh thần của Bộ luật Dân sự 2015, khi nhặt được tài sản của người khác, người nhặt được có nghĩa vụ thông báo hoặc trả lại cho chủ sở hữu. Chiếm giữ trái phép tài sản được hiểu là việc một người cố tình không trả lại tài sản, cổ vật, bảo vật quốc gia hoặc vật mang giá trị lịch sử, văn hóa cho chủ sở hữu, người quản lý hợp pháp hoặc không giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền sau khi nhặt được, tìm thấy hoặc bị giao nhầm.

Điểm mấu chốt để xác định hành vi vi phạm là yếu tố cố tình. Tức là người đang giữ tài sản biết rõ đó không phải là của mình, đã có yêu cầu nhận lại từ chủ sở hữu hoặc cơ quan chức năng nhưng vẫn tìm cách che giấu, tẩu tán hoặc từ chối trả lại.

2. Mức xử phạt hành chính đối với hành vi chiếm giữ tài sản

Không phải mọi trường hợp chiếm giữ tài sản đều bị đi tù. Đối với những vụ việc có tính chất ít nghiêm trọng, giá trị tài sản chưa đạt ngưỡng truy cứu hình sự, người vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP.

Cụ thể, tại điểm đ khoản 2 Điều 15 của Nghị định này quy định:

"2. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong những hành vi sau đây: ... đ) Chiếm giữ tài sản của người khác;"

Ngoài việc bị phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc trả lại tài sản đã chiếm giữ trái phép.

3. Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi nào "nhặt được của rơi" trở thành tội phạm?

Khi giá trị tài sản chiếm giữ đạt từ 10 triệu đồng trở lên hoặc là di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, hành vi này sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội chiếm giữ trái phép tài sản" theo quy định tại Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Các khung hình phạt cụ thể như sau:

• Khung 1: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm đối với tài sản trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc tài sản là di vật, cổ vật.
• Khung 2: Phạt tù từ 01 năm đến 05 năm nếu tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc là bảo vật quốc gia.

4. Quy trình tố giác và đòi lại tài sản bị chiếm giữ

Nếu bạn là người bị mất tài sản và biết rõ người đang chiếm giữ nhưng họ không chịu trả lại, bạn cần thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015:

Bước 1: Thu thập chứng cứ
Hãy chuẩn bị các giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản (hóa đơn, hợp đồng, ảnh chụp...) và các bằng chứng về việc người kia đang giữ tài sản (tin nhắn, ghi âm cuộc gọi, video camera...).

Bước 2: Tố giác tội phạm
Căn cứ Điều 144 và Điều 145 của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bạn có thể gửi đơn tố giác hoặc trực tiếp đến trình báo tại cơ quan Công an nơi xảy ra vụ việc hoặc nơi người chiếm giữ tài sản đang cư trú.

Bước 3: Theo dõi kết quả giải quyết
Cơ quan chức năng sẽ tiến hành xác minh, điều tra. Nếu có đủ dấu hiệu tội phạm, cơ quan điều tra sẽ khởi tố vụ án để xử lý theo quy định.

Việc hiểu rõ pháp luật không chỉ giúp chúng ta tránh được những sai lầm đáng tiếc mà còn là công cụ hữu hiệu để bảo vệ tài sản và quyền lợi chính đáng của bản thân trong xã hội.