Trong quá trình bị tạm giữ, tạm giam để phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử, sự quan tâm và tiếp tế từ gia đình là nguồn động viên tinh thần vô cùng to lớn đối với người bị giam giữ. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh và an toàn tại cơ sở giam giữ, pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ về việc ai được gửi quà, loại quà nào được phép và số lượng ra sao. Việc nắm rõ các quy định này sẽ giúp thân nhân tránh được tình trạng quà bị từ chối hoặc gặp rắc rối về thủ tục hành chính.

1. Ai được xác định là thân nhân có quyền gửi quà?

Không phải bất kỳ ai cũng có quyền gửi quà cho người đang bị tạm giữ, tạm giam. Theo quy định tại Điều 27 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, chỉ có thân nhân mới được phép thực hiện việc này.

Cụ thể, khái niệm "thân nhân" được định nghĩa chi tiết tại khoản 8 Điều 3 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015 bao gồm:

Thân nhân của người bị tạm giữ, người bị tạm giam là người có quan hệ ông bà nội, ông bà ngoại; bố mẹ đẻ, bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ, bố mẹ chồng; vợ, chồng; anh chị em ruột hoặc con đẻ, con nuôi, con dâu, con rể với người bị tạm giữ, người bị tạm giam; cháu ruột với người bị tạm giữ, người bị tạm giam mà người bị tạm giữ, người bị tạm giam là ông bà nội, ông bà ngoại.

Như vậy, những người bạn bè, đồng nghiệp hoặc người quen không nằm trong danh sách này sẽ không được quyền gửi quà trực tiếp theo diện thân nhân, trừ các trường hợp đặc biệt được cơ quan đang thụ lý vụ án cho phép.

2. Danh mục quà tặng được phép gửi vào cơ sở giam giữ

Căn cứ theo Điều 9 Thông tư 34/2017/TT-BCA, các loại quà mà thân nhân có thể gửi bao gồm:

• Đồ ăn, thức uống: Phải là các loại thực phẩm không nằm trong danh mục cấm, đảm bảo vệ sinh và không gây nguy hiểm cho sức khỏe.
• Tiền Việt Nam: Người bị tạm giữ, tạm giam không được giữ tiền mặt mà phải gửi lưu ký.
• Thuốc chữa bệnh, thuốc bổ: Cần có nguồn gốc rõ ràng và đơn thuốc đi kèm.
• Đồ dùng sinh hoạt và tư trang cá nhân: Quần áo, khăn mặt, bàn chải... (trừ các đồ vật thuộc danh mục cấm như vật sắc nhọn, chất gây cháy nổ).

Lưu ý đặc biệt về định lượng và tiền lưu ký

Pháp luật quy định định lượng quà là đồ ăn, uống mỗi lần gửi không quá 03 lần tiêu chuẩn ăn ngày thường. Điều này nhằm đảm bảo việc quản lý kho bãi và tránh lãng phí thực phẩm trong môi trường giam giữ.

Đối với tiền mặt, cơ sở giam giữ sẽ mở sổ lưu ký để quản lý. Người bị tạm giữ, tạm giam có thể sử dụng tiền này để mua thêm đồ ăn, nhu yếu phẩm tại căng tin của cơ sở giam giữ, nhưng mức mua mỗi lần cũng không được quá 03 lần tiêu chuẩn ăn ngày thường.

Quy định về thuốc chữa bệnh

Đây là vấn đề quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Thuốc gửi vào phải có đơn của thầy thuốc tại cơ sở y tế nhà nước, còn hạn sử dụng. Cán bộ y tế của cơ sở giam giữ sẽ tiếp nhận, quản lý và cấp phát cho người bị giam giữ sử dụng theo đúng chỉ định, tránh việc tự ý sử dụng thuốc gây nguy hiểm.

3. Tần suất và trọng lượng quà tặng

Việc gửi quà không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân theo lịch trình quy định tại Điều 9 Thông tư 34/2017/TT-BCA:

• Đối với người bị tạm giữ: Được nhận quà 01 lần trong thời gian tạm giữ; nếu có gia hạn tạm giữ thì mỗi lần gia hạn được nhận thêm 01 lần.
• Đối với người bị tạm giam: Được nhận quà không quá 03 lần trong 01 tháng.

Về trọng lượng, mỗi lần gửi quà trực tiếp tại cơ sở giam giữ, tổng trọng lượng quà không quá 03 kg. Nếu gửi tiền qua đường bưu điện thì không giới hạn mức tiền nhưng phải tuân thủ quy định về lưu ký.

Trong bối cảnh dịch bệnh (như giai đoạn đầu năm 2022), Thủ trưởng cơ sở giam giữ có quyền quyết định tạm dừng việc nhận quà là đồ ăn, uống để đảm bảo an toàn phòng dịch. Thân nhân nên chủ động liên hệ với cơ sở giam giữ trước khi chuẩn bị quà để cập nhật các thông báo mới nhất.

Việc tuân thủ đúng các quy định về thăm nuôi và gửi quà không chỉ giúp người bị giam giữ có thêm điều kiện sinh hoạt tốt hơn mà còn thể hiện sự chấp hành pháp luật của thân nhân, góp phần giúp quá trình tố tụng diễn ra thuận lợi.