Trong quá trình tham gia giao thông, việc tuân thủ các quy tắc về phần đường và làn đường không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn cho chính bản thân và những người xung quanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn rất nhiều người điều khiển phương tiện nhầm lẫn giữa hai khái niệm này, dẫn đến những lỗi vi phạm đáng tiếc và phải đối mặt với mức phạt không hề nhỏ.

1. Khái niệm phần đường xe chạy theo quy định pháp luật

Để hiểu rõ về lỗi vi phạm, trước hết chúng ta cần nắm vững định nghĩa pháp lý. Theo quy định tại khoản 6 Điều 3 Luật Giao thông đường bộ 2008, khái niệm này được nêu rõ như sau:

"6. Phần đường xe chạy là phần của đường bộ được sử dụng cho phương tiện giao thông qua lại."

Như vậy, phần đường là một phạm vi rộng hơn làn đường. Một phần đường xe chạy có thể bao gồm một hoặc nhiều làn đường khác nhau. Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ (QCVN 41:2019/BGTVT), phần đường thường được chia thành hai loại chính:

• Phần đường dành cho xe cơ giới: Sử dụng cho các loại ô tô, xe máy, xe máy chuyên dùng.
• Phần đường dành cho xe thô sơ: Sử dụng cho xe đạp, xe xích lô, xe lăn dùng cho người khuyết tật, xe súc vật kéo và các loại xe tương tự.

Tại Điều 9 của Luật này cũng nhấn mạnh quy tắc chung là người tham gia giao thông phải đi bên phải theo chiều đi của mình, đi đúng làn đường, phần đường quy định và phải chấp hành hệ thống báo hiệu đường bộ.

2. Phân biệt rõ giữa "Phần đường" và "Làn đường"

Sự nhầm lẫn phổ biến nhất hiện nay là coi phần đường và làn đường là một. Thực tế, làn đường là một phần của phần đường xe chạy được chia theo chiều dọc của đường, có bề rộng đủ cho xe chạy an toàn. Việc sử dụng làn đường được quy định chi tiết tại Điều 13 Luật Giao thông đường bộ 2008.

Lỗi đi sai phần đường thường xảy ra khi người điều khiển xe cơ giới đi vào phần đường dành cho xe thô sơ (thường là sát lề đường bên phải) hoặc ngược lại. Trong khi đó, lỗi đi sai làn đường là việc đi không đúng làn đường dành cho loại phương tiện đó trên cùng một phần đường (ví dụ: xe máy đi vào làn dành riêng cho ô tô).

3. Mức xử phạt lỗi đi sai phần đường mới nhất (áp dụng năm 2021)

Tại thời điểm tháng 06/2021, các mức xử phạt đối với hành vi đi không đúng phần đường quy định được thực hiện theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP. Cụ thể như sau:

3.1. Đối với xe ô tô và các loại xe tương tự xe ô tô

Theo quy định tại điểm đ khoản 5 Điều 5 Nghị định 100/2019/NĐ-CP:

• Mức phạt tiền: Từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi điều khiển xe đi không đúng phần đường hoặc làn đường quy định.
• Hình phạt bổ sung: Tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe từ 01 tháng đến 03 tháng. Trường hợp đi sai phần đường gây tai nạn giao thông thì bị tước Giấy phép lái xe từ 02 tháng đến 04 tháng.

3.2. Đối với xe mô tô, xe gắn máy (kể cả xe máy điện)

Căn cứ điểm g khoản 3 Điều 6 Nghị định 100/2019/NĐ-CP:

• Mức phạt tiền: Từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng.
• Nếu hành vi đi không đúng phần đường, làn đường gây tai nạn giao thông, mức phạt sẽ tăng lên từ 4.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng và bị tước Giấy phép lái xe từ 02 đến 04 tháng.

3.3. Đối với máy kéo, xe máy chuyên dùng

Phạt tiền từ 400.000 đồng đến 600.000 đồng và tước quyền sử dụng Giấy phép lái xe (khi điều khiển máy kéo), chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật về giao thông đường bộ (khi điều khiển xe máy chuyên dùng) từ 01 đến 03 tháng.

3.4. Đối với xe đạp, xe thô sơ khác

Phạt tiền từ 80.000 đồng đến 100.000 đồng đối với hành vi không đi bên phải theo chiều đi của mình, đi không đúng phần đường quy định.

3.5. Đối với người đi bộ

Ngay cả người đi bộ cũng có thể bị xử phạt nếu không đi đúng phần đường quy định với mức phạt từ 60.000 đồng đến 100.000 đồng.

Việc nắm rõ các quy định về phần đường không chỉ giúp bạn tránh được những khoản phạt tài chính mà quan trọng hơn là bảo vệ tính mạng cho chính mình và cộng đồng. Hãy luôn quan sát hệ thống biển báo và vạch kẻ đường để di chuyển đúng luật.