Nhiều người dân hiện nay vẫn lo lắng rằng nếu mảnh đất do cha ông để lại chưa kịp làm Sổ đỏ (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) thì khi người đứng tên qua đời, con cháu sẽ không được hưởng thừa kế hoặc đất sẽ bị Nhà nước thu hồi. Tuy nhiên, theo quy định mới nhất tại Luật Đất đai 2024 và Bộ luật Dân sự 2015, quyền lợi của người thừa kế vẫn được bảo vệ chặt chẽ ngay cả khi chưa có giấy tờ pháp lý hoàn chỉnh.

1. Đất chưa có Sổ đỏ vẫn là di sản thừa kế: Quy định từ Luật Đất đai 2024

Một trong những điểm sáng của pháp luật đất đai hiện nay là việc công nhận quyền thừa kế đối với đất chưa được cấp Giấy chứng nhận nhưng đủ điều kiện để cấp. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2024 quy định về điều kiện thực hiện các quyền của người sử dụng đất, trong đó có quyền thừa kế.

Mặc dù nguyên tắc chung là phải có Sổ đỏ mới được thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho... nhưng đối với quyền thừa kế, pháp luật có sự linh hoạt hơn. Nếu người sử dụng đất đã sử dụng ổn định, không có tranh chấp và thuộc trường hợp được cấp Sổ đỏ theo quy định thì quyền sử dụng đất đó vẫn được coi là di sản và được phân chia cho các đồng thừa kế.

Điều này giúp tránh tình trạng đất đai trở thành "vô chủ" hoặc gây ra những xung đột kéo dài trong nội bộ gia đình chỉ vì thiếu một tấm bằng khoán.

2. Hai hình thức phân chia thừa kế nhà đất bạn cần nắm rõ

Việc phân chia di sản là quyền sử dụng đất không có Sổ đỏ thường được thực hiện qua hai con đường chính: theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Chia thừa kế theo di chúc: Quyền định đoạt của người quá cố

Nếu người để lại di sản có lập di chúc hợp pháp, việc phân chia sẽ ưu tiên thực hiện theo ý chí của họ. Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Tuy nhiên, cần lưu ý về suất thừa kế bắt buộc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015:

“Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên mà không có khả năng lao động vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, ngay cả khi họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản.”

Chia thừa kế theo pháp luật: Khi không có di chúc

Trong trường hợp người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, đất đai sẽ được chia theo hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người ở cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Thủ tục và lưu ý quan trọng để tránh tranh chấp

Đối với đất không có Sổ đỏ, việc chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp của người quá cố là bước quan trọng nhất. Gia đình cần thu thập các loại giấy tờ như: Giấy tờ về quyền sử dụng đất trước ngày 15/10/1993, sổ mục kê, sổ đăng ký ruộng đất, hoặc xác nhận của UBND cấp xã về việc sử dụng đất ổn định, không tranh chấp.

Sau khi xác định được di sản, các đồng thừa kế có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế tại cơ quan công chứng. Văn bản này sẽ là căn cứ để người nhận thừa kế thực hiện thủ tục đăng ký cấp Sổ đỏ lần đầu theo quy định của Luật Đất đai 2024.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để bảo vệ quyền lợi tối ưu, các gia đình nên chủ động thực hiện việc kê khai đăng ký đất đai ngay từ bây giờ. Việc có sự tư vấn của chuyên gia pháp lý sẽ giúp quá trình phân chia diễn ra minh bạch, đúng luật và giữ gìn được tình cảm gia đình.