Trong cuộc sống, không ít trường hợp người chồng hoặc người vợ đột ngột biệt tích, không để lại tin tức trong nhiều năm liền. Điều này không chỉ gây ra nỗi đau về tinh thần mà còn tạo ra những rào cản pháp lý vô cùng phức tạp khi người ở lại muốn tìm kiếm hạnh phúc mới. Vậy theo quy định pháp luật hiện hành (tính đến tháng 04/2020), một người phải làm gì để có thể đăng ký kết hôn hợp pháp với người khác khi chồng/vợ mình vẫn đang trong tình trạng mất tích?

Thế nào là một người bị coi là mất tích theo quy định pháp luật?

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần chồng bỏ đi lâu ngày không về thì mặc nhiên được coi là mất tích. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, một cá nhân chỉ chính thức bị coi là mất tích khi có quyết định tuyên bố của Tòa án. Căn cứ vào Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015, các điều kiện để tuyên bố một người mất tích bao gồm:

• Thời gian biệt tích: Phải biệt tích từ 02 năm liền trở lên. Cách tính thời hạn này rất quan trọng: Tính từ ngày biết tin tức cuối cùng; nếu không rõ ngày thì tính từ ngày đầu tháng tiếp theo; nếu không rõ tháng thì tính từ ngày đầu năm tiếp theo.
• Đã tìm kiếm vô vọng: Người thân đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết.
• Có yêu cầu hợp pháp: Phải có đơn yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan gửi đến Tòa án.

"Khi một người biệt tích 02 năm liền trở lên, mặc dù đã áp dụng đầy đủ các biện pháp thông báo, tìm kiếm theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự nhưng vẫn không có tin tức xác thực về việc người đó còn sống hay đã chết thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án có thể tuyên bố người đó mất tích." - Trích khoản 1 Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015.

Quy trình 3 bước bắt buộc để "đi bước nữa" khi chồng biệt tích

Vì pháp luật Việt Nam bảo vệ chế độ hôn nhân một vợ một chồng, nên chừng nào quan hệ hôn nhân cũ chưa chấm dứt, bạn không thể đăng ký kết hôn mới. Dưới đây là lộ trình pháp lý chi tiết:

Bước 1: Yêu cầu Tòa án tuyên bố chồng mất tích

Đây là bước tiền đề quan trọng nhất. Bạn cần nộp đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi chồng cư trú cuối cùng. Hồ sơ bao gồm đơn yêu cầu, tài liệu chứng minh việc biệt tích 02 năm và bằng chứng về việc đã thông báo tìm kiếm (ví dụ: xác nhận của công an địa phương, biên lai đăng báo tìm kiếm...).

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án sẽ ra thông báo tìm kiếm trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn 04 tháng. Nếu hết thời hạn này vẫn không có tin tức, Tòa án sẽ mở phiên họp xét đơn và ra quyết định tuyên bố mất tích.

Bước 2: Thực hiện thủ tục ly hôn đơn phương

Sau khi có quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, bạn phải tiếp tục làm thủ tục ly hôn. Tại khoản 2 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định rõ:

"Trong trường hợp vợ hoặc chồng của người bị Tòa án tuyên bố mất tích yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn."

Lúc này, bạn nộp đơn xin ly hôn đơn phương kèm theo Quyết định tuyên bố mất tích của Tòa án. Vì đối phương đã bị tuyên bố mất tích, Tòa án sẽ không tiến hành hòa giải mà đưa vụ án ra xét xử vắng mặt và ra bản án cho ly hôn. Chỉ khi bản án ly hôn có hiệu lực, quan hệ hôn nhân cũ mới chính thức chấm dứt.

Bước 3: Đăng ký kết hôn với người mới

Khi đã cầm trên tay bản án ly hôn có hiệu lực, bạn đã trở thành người độc thân về mặt pháp lý. Lúc này, bạn hoàn toàn có quyền đăng ký kết hôn với người khác nếu đáp ứng đủ các điều kiện tại Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 (về độ tuổi, sự tự nguyện, năng lực hành vi dân sự...).

Khi đi đăng ký tại UBND cấp xã, ngoài các giấy tờ thông thường như Tờ khai, CMND, Sổ hộ khẩu, bạn bắt buộc phải nộp kèm Bản án ly hôn của Tòa án để chứng minh tình trạng hôn nhân hiện tại của mình.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Việc giải quyết các vụ việc liên quan đến người mất tích thường kéo dài do phải tuân thủ các thời hạn thông báo tìm kiếm nghiêm ngặt của Tòa án. Do đó, người dân cần chuẩn bị tâm lý và hồ sơ thật kỹ lưỡng ngay từ đầu để tránh việc bị trả lại đơn hoặc phải bổ sung nhiều lần. Đặc biệt, việc lưu giữ các bằng chứng về việc đã nỗ lực tìm kiếm người mất tích là chìa khóa để Tòa án chấp nhận yêu cầu của bạn.

Tóm lại, để có thể danh chính ngôn thuận xây dựng tổ ấm mới, bạn không thể bỏ qua bất kỳ bước nào trong quy trình: Tuyên bố mất tích -> Ly hôn -> Đăng ký kết hôn mới. Thực hiện đúng luật không chỉ bảo vệ quyền lợi của chính bạn mà còn đảm bảo tính pháp lý cho cuộc hôn nhân tương lai.