Trong hoạt động kinh doanh, việc mở rộng quy mô thông qua các chi nhánh là chiến lược phổ biến của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi tiếp cận các dự án đầu tư công hoặc gói thầu mua sắm, một câu hỏi pháp lý hóc búa thường nảy sinh: Chi nhánh có được tự mình tham gia đấu thầu hay không?

Đặc biệt, kể từ khi Luật Doanh nghiệp 2020 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2021, các quy định về đơn vị phụ thuộc đã có những điểm mới cần lưu ý. Bài viết này sẽ phân tích sâu các khía cạnh pháp lý để doanh nghiệp tránh những sai sót đáng tiếc trong hồ sơ dự thầu.

1. Bản chất pháp lý của chi nhánh theo Luật Doanh nghiệp 2020

Để trả lời câu hỏi về quyền đấu thầu, trước hết cần xác định rõ chi nhánh là gì. Theo quy định tại khoản 1 Điều 44 Luật Doanh nghiệp 2020:

"Chi nhánh là đơn vị phụ thuộc của doanh nghiệp, có nhiệm vụ thực hiện toàn bộ hoặc một phần chức năng của doanh nghiệp, bao gồm cả chức năng đại diện theo ủy quyền. Ngành, nghề kinh doanh của chi nhánh phải đúng với ngành, nghề kinh doanh của doanh nghiệp."

Như vậy, chi nhánh không có tư cách pháp nhân độc lập. Mọi hoạt động của chi nhánh về mặt bản chất đều nhân danh doanh nghiệp và do doanh nghiệp chịu trách nhiệm cuối cùng trước pháp luật. Đây chính là điểm mấu chốt dẫn đến các hạn chế khi tham gia đấu thầu với tư cách độc lập.

2. Điều kiện về 'Tư cách hợp lệ' của nhà thầu: Rào cản đối với chi nhánh

Theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Luật Đấu thầu 2013, một nhà thầu là tổ chức được coi là có tư cách hợp lệ khi đáp ứng các điều kiện khắt khe, trong đó có yêu cầu về hạch toán tài chính độc lập.

Vì chi nhánh là đơn vị phụ thuộc, tài sản và nguồn vốn của chi nhánh thuộc sở hữu của doanh nghiệp mẹ. Dù chi nhánh có thể có con dấu riêng và mã số thuế phụ thuộc, nhưng về mặt kế toán tổng hợp, kết quả kinh doanh của chi nhánh vẫn phải được hợp nhất vào báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Do đó, chi nhánh thường không đáp ứng được tiêu chí "hạch toán tài chính độc lập" để đứng tên là một nhà thầu độc lập trong hồ sơ mời thầu.

3. Cơ chế ủy quyền: Lối mở cho chi nhánh tham gia đấu thầu

Mặc dù không thể tham gia với tư cách độc lập, nhưng pháp luật vẫn cho phép chi nhánh thực hiện các công việc trong quy trình đấu thầu thông qua cơ chế ủy quyền. Hướng dẫn tại Thông tư 05/2015/TT-BKHĐT đã làm rõ vấn đề này:

• Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có thể ủy quyền cho Giám đốc chi nhánh thay mặt thực hiện các nội dung như: Ký đơn dự thầu, ký các văn bản giao dịch với bên mời thầu, sử dụng con dấu của chi nhánh để đóng dấu vào hồ sơ dự thầu.
• Trong trường hợp này, nhà thầu chính thức vẫn là doanh nghiệp, còn chi nhánh chỉ đóng vai trò là đơn vị thực hiện theo phạm vi ủy quyền.
• Lưu ý quan trọng: Người được ủy quyền (Giám đốc chi nhánh) không được tiếp tục ủy quyền lại cho người khác.

4. Có được chỉ định thầu trực tiếp cho chi nhánh không?

Tương tự như đấu thầu rộng rãi, việc chỉ định thầu cũng yêu cầu đối tượng được đề nghị phải có tư cách hợp lệ. Vì chi nhánh không có tư cách pháp nhân và không hạch toán độc lập, nên chủ đầu tư không thể ký hợp đồng chỉ định thầu trực tiếp với chi nhánh.

Nếu muốn chi nhánh thực hiện gói thầu, hợp đồng phải được ký kết giữa chủ đầu tư và doanh nghiệp mẹ. Sau đó, doanh nghiệp mẹ có thể giao nhiệm vụ thực hiện gói thầu đó cho chi nhánh của mình theo quy định nội bộ.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Để đảm bảo hồ sơ dự thầu không bị loại vì lý do tư cách pháp lý, doanh nghiệp cần lưu ý:

1. Luôn để tên nhà thầu trong đơn dự thầu là tên của doanh nghiệp (không phải tên chi nhánh).
2. Nếu Giám đốc chi nhánh ký tên, phải kèm theo Giấy ủy quyền hợp lệ của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
3. Kiểm tra kỹ năng lực tài chính và kinh nghiệm, vì các tiêu chí này sẽ được tính dựa trên tổng thể năng lực của doanh nghiệp mẹ, bao gồm cả các chi nhánh khác.

Hy vọng những phân tích trên đã giúp quý doanh nghiệp làm rõ thắc mắc về quyền hạn của chi nhánh trong hoạt động đấu thầu tại thời điểm năm 2021. Việc nắm vững quy định pháp luật không chỉ giúp doanh nghiệp tự tin hơn mà còn giảm thiểu tối đa các rủi ro pháp lý không đáng có.