Trong quá trình công tác tại các đơn vị sự nghiệp công lập, không ít trường hợp viên chức vì những sai phạm cá nhân mà phải đối mặt với các hình thức kỷ luật. Trong bối cảnh đó, nhiều người nảy sinh ý định xin nghỉ việc (thôi việc) để tránh né áp lực hoặc hy vọng 'xóa bỏ' trách nhiệm pháp lý. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm năm 2021, cánh cửa 'rút lui' này không hề dễ dàng như nhiều người lầm tưởng.

Các hình thức kỷ luật viên chức theo quy định mới nhất

Căn cứ vào quy định tại Điều 52 Luật Viên chức 2010 và được hướng dẫn chi tiết bởi Nghị định 112/2020/NĐ-CP, viên chức vi phạm kỷ luật sẽ phải đối mặt với các hình thức xử lý nghiêm khắc tùy theo mức độ hậu quả gây ra.

Cụ thể, đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý, các hình thức kỷ luật bao gồm: Khiển trách, Cảnh cáo và Buộc thôi việc. Riêng đối với viên chức quản lý, ngoài ba hình thức trên, pháp luật còn quy định thêm hình thức Cách chức. Việc áp dụng hình thức nào sẽ phụ thuộc vào 04 mức độ hậu quả: Ít nghiêm trọng, Nghiêm trọng, Rất nghiêm trọng và Đặc biệt nghiêm trọng.

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng và những 'rào cản' pháp lý

Về nguyên tắc, viên chức có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc trong các trường hợp như bị ngược đãi, cưỡng bức lao động hoặc không được bố trí đúng vị trí việc làm. Tuy nhiên, quyền này bị hạn chế đáng kể khi viên chức đang 'vướng' vào các rắc rối pháp lý.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 57 Nghị định 115/2020/NĐ-CP, viên chức chưa được giải quyết thôi việc nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

"a) Đang trong thời hạn xử lý kỷ luật, đang bị điều tra, truy tố, xét xử;
b) Chưa làm việc đủ thời gian cam kết với đơn vị sự nghiệp công lập khi được cử đi đào tạo;
c) Chưa hoàn thành việc thanh toán các khoản tiền, tài sản thuộc trách nhiệm của viên chức đối với đơn vị sự nghiệp công lập;
d) Do yêu cầu công tác và chưa bố trí được người thay thế."

Quy định này nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, tránh tình trạng viên chức lợi dụng việc nghỉ việc để trốn tránh trách nhiệm đối với những sai phạm đã gây ra trong quá trình công tác.

Tại sao không được giải quyết thôi việc khi đang bị kỷ luật?

Sự thắt chặt này còn được khẳng định mạnh mẽ hơn tại Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức sửa đổi 2019. Tại khoản 8 Điều 2 Luật Viên chức sửa đổi 2019 (sửa đổi Điều 56 Luật Viên chức 2010) nêu rõ:

"Viên chức đang trong thời hạn xử lý kỷ luật, đang bị điều tra, truy tố, xét xử thì không được bổ nhiệm, biệt phái, đào tạo, bồi dưỡng hoặc thôi việc."

Như vậy, nếu một viên chức nộp đơn xin nghỉ việc trong khi cơ quan đang tiến hành quy trình xem xét kỷ luật, đơn vị sự nghiệp công lập có quyền và có trách nhiệm từ chối giải quyết. Việc thôi việc chỉ có thể được xem xét sau khi đã có quyết định kỷ luật cuối cùng và viên chức đã chấp hành xong (trừ trường hợp bị buộc thôi việc).

Trường hợp ngoại lệ: Kỷ luật và chế độ hưu trí

Một điểm đáng lưu ý là sự khác biệt giữa 'thôi việc' và 'nghỉ hưu'. Theo khoản 1 Điều 38 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, nếu viên chức vi phạm pháp luật nhưng đã đến tuổi nghỉ hưu thì vẫn được giải quyết thủ tục hưởng chế độ hưu trí.

Tuy nhiên, việc nghỉ hưu không đồng nghĩa với việc thoát tội. Sau khi nghỉ hưu, nếu phát hiện hành vi vi phạm trong thời gian công tác, cơ quan có thẩm quyền vẫn sẽ tiến hành xử lý kỷ luật theo quy định, và kết quả kỷ luật này sẽ được ghi vào hồ sơ lý lịch của cá nhân đó.

Tóm lại, viên chức không thể dùng việc xin nghỉ việc như một 'lá chắn' để né tránh kỷ luật. Mọi hành vi vi phạm đều phải được xem xét và xử lý thấu đáo trước khi cá nhân đó rời khỏi bộ máy đơn vị sự nghiệp công lập.