Chỉ còn chưa đầy 24 giờ nữa, từ ngày 10/12/2020, Nghị định 124/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Khiếu nại 2011 sẽ chính thức có hiệu lực thi hành. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thay thế cho Nghị định 75/2012/NĐ-CP vốn đã bộc lộ nhiều bất cập sau gần một thập kỷ áp dụng.

1. Bước đột phá: Mở rộng quyền ủy quyền khiếu nại

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất nằm tại khoản 1 Điều 5 Nghị định 124/2020/NĐ-CP. Theo đó, người khiếu nại có thể tự mình thực hiện hoặc ủy quyền cho luật sư, trợ giúp viên pháp lý hoặc bất kỳ người nào khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.

Người khiếu nại có thể tự mình khiếu nại hoặc ủy quyền cho luật sư, trợ giúp viên pháp lý hoặc ủy quyền cho người khác có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thực hiện việc khiếu nại.

So với quy định cũ tại khoản 1 Điều 12 Luật Khiếu nại 2011, rào cản về việc chỉ được ủy quyền khi ốm đau, già yếu đã bị xóa bỏ. Điều này tạo điều kiện tối đa cho người dân, đặc biệt là những người không am hiểu pháp luật, có thể nhờ cậy chuyên gia bảo vệ quyền lợi cho mình.

Lưu ý quan trọng: Việc ủy quyền phải được lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực theo quy định. Người dân không được ủy quyền một nội dung khiếu nại cho nhiều người cùng lúc.

2. Khiếu nại lần 2: Thời hạn và trách nhiệm mới

Tại Điều 4 Nghị định 124/2020/NĐ-CP, quy định về khiếu nại lần 2 đã được chi tiết hóa rõ ràng hơn. Trong thời hạn 30 ngày (hoặc 45 ngày đối với vùng sâu, vùng xa) kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại lần đầu mà không được giải quyết, hoặc kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu mà không đồng ý, người dân có quyền gửi đơn lên cấp có thẩm quyền cao hơn.

Điểm mới "đắt giá" nhất ở đây là người giải quyết khiếu nại lần 2 có quyền áp dụng biện pháp xử lý trách nhiệm đối với người giải quyết khiếu nại lần đầu nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật. Đây là công cụ sắc bén để chấn chỉnh tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm ở cấp cơ sở.

3. Trình tự giải quyết khiếu nại: Tối giản và minh bạch

Nghị định mới đã hệ thống lại quy trình giải quyết khiếu nại thành 03 bước tinh gọn tại Chương IV:

• Bước 1: Thụ lý và chuẩn bị xác minh. Cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra lại quyết định bị khiếu nại ngay từ đầu.
• Bước 2: Tiến hành xác minh. Đây là giai đoạn quan trọng nhất, bao gồm việc đối thoại trực tiếp, trưng cầu giám định và thu thập chứng cứ.
• Bước 3: Ban hành và công khai quyết định. Quyết định giải quyết phải được gửi đến các bên và công khai theo quy định để đảm bảo tính dân chủ.

4. "Thanh bảo kiếm" kỷ luật đối với cán bộ vi phạm

Lần đầu tiên, các hình thức kỷ luật đối với người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại được quy định cực kỳ chi tiết tại Điều 39 và Điều 40. Các hành vi như sách nhiễu, bao che cho người bị khiếu nại, hoặc làm sai lệch hồ sơ sẽ bị xử lý nghiêm từ khiển trách đến buộc thôi việc.

Thậm chí, nếu cố ý báo cáo sai lệch dẫn đến quyết định sai gây hậu quả nghiêm trọng, cán bộ có thể bị cách chức hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này giúp người dân yên tâm hơn về tính công bằng và nghiêm túc của bộ máy hành chính.

Với những thay đổi tích cực này, hy vọng công tác giải quyết khiếu nại từ ngày 10/12/2020 sẽ có những chuyển biến rõ rệt, bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.