Trong bối cảnh chuẩn hóa đội ngũ cán bộ cơ sở theo quy định mới, vấn đề bằng cấp của công chức cấp xã đang trở thành tâm điểm chú ý. Đặc biệt, với sự ra đời của Thông tư 13/2019/TT-BNV, yêu cầu về trình độ chuyên môn đã được nâng cao rõ rệt. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những trường hợp sử dụng văn bằng không hợp pháp để "lách luật". Vậy hậu quả pháp lý nào đang chờ đợi những công chức này?

Công chức xã đối mặt với áp lực chuẩn hóa bằng cấp (ảnh minh họa)

Tiêu chuẩn trình độ công chức cấp xã từ năm 2020

Theo quy định tại Điều 1 Thông tư 13/2019/TT-BNV (có hiệu lực từ ngày 25/12/2019), tiêu chuẩn cụ thể đối với công chức cấp xã đã có những thay đổi quan trọng:

• Trình độ giáo dục phổ thông: Tốt nghiệp trung học phổ thông.
• Trình độ chuyên môn nghiệp vụ: Phải tốt nghiệp đại học trở lên của ngành đào tạo phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Riêng đối với các xã miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo... trình độ chuyên môn có thể từ trung cấp trở lên tùy theo quy định của UBND cấp tỉnh.
• Trình độ tin học: Phải có chứng chỉ sử dụng công nghệ thông tin theo chuẩn kỹ năng cơ bản quy định tại Thông tư 03/2014/TT-BTTTT.

Đáng chú ý, tại khoản 3 Điều 1 Thông tư 13/2019/TT-BNV, Bộ Nội vụ đã mở ra một lộ trình chuyển tiếp:

"Đối với công chức đã tuyển dụng trước khi Thông tư này có hiệu lực thi hành mà chưa đạt đủ tiêu chuẩn theo quy định tại khoản 1 Điều này thì trong thời hạn 05 năm kể từ ngày Thông tư này có hiệu lực thi hành phải đáp ứng đủ theo quy định."

Điều này có nghĩa là những công chức chưa đạt chuẩn có thời gian đến hết năm 2024 để hoàn thiện bằng cấp. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng bằng giả để đối phó lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Các mức độ kỷ luật khi công chức xã dùng bằng giả

Việc xử lý kỷ luật đối với hành vi sử dụng giấy tờ không hợp pháp được quy định chi tiết tại Nghị định 34/2011/NĐ-CP. Tùy vào mục đích và vị trí công tác, mức án kỷ luật sẽ khác nhau:

1. Hình thức Cảnh cáo

Theo khoản 4 Điều 10 Nghị định 34/2011/NĐ-CP, hình thức cảnh cáo áp dụng đối với công chức sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được tham gia đào tạo, bồi dưỡng hoặc dự thi nâng ngạch công chức.

2. Hình thức Cách chức

Đối với công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý, nếu sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được bổ nhiệm chức vụ thì sẽ bị áp dụng hình thức kỷ luật cách chức theo quy định tại khoản 4 Điều 13 Nghị định 34/2011/NĐ-CP.

3. Hình thức Buộc thôi việc

Đây là mức kỷ luật nặng nhất, áp dụng khi công chức sử dụng giấy tờ không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức, đơn vị theo quy định tại khoản 4 Điều 14 Nghị định 34/2011/NĐ-CP.

Hành vi dùng bằng giả có thể dẫn đến việc bị buộc thôi việc ngay lập tức (ảnh minh họa)

Trách nhiệm hình sự và xử phạt hành chính

Bên cạnh việc bị xử lý kỷ luật, công chức sử dụng bằng giả còn phải đối mặt với các chế tài khác:

• Xử phạt hành chính: Theo Nghị định 138/2013/NĐ-CP, hành vi sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả có thể bị phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng và bị tịch thu tang vật.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), cụ thể là tại Điều 341 về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức. Người vi phạm có thể bị phạt tiền lên đến 100 triệu đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 07 năm tùy mức độ nghiêm trọng.

Lời khuyên cho công chức cấp xã

Pháp luật luôn có sự khoan hồng đối với những người chưa đạt chuẩn nhưng có ý chí rèn luyện (thể hiện qua lộ trình 05 năm tại Thông tư 13). Tuy nhiên, việc sử dụng bằng giả là hành vi gian dối, vi phạm nghiêm trọng tư cách đạo đức của người cán bộ. Thay vì tìm cách đối phó, công chức nên tận dụng thời gian chuyển tiếp để tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chính quy nhằm nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.