Kể từ khi Luật Cư trú 2020 có hiệu lực, phương thức quản lý dân cư tại Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ từ sổ giấy sang công nghệ số. Việc "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy không chỉ là thay đổi về hình thức mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thói quen thực hiện thủ tục hành chính của hàng triệu người dân.

1. Những trường hợp nào bắt buộc phải nộp lại Sổ hộ khẩu giấy?

Nhiều người dân lo lắng khi đi làm thủ tục lại bị cán bộ công an thu mất cuốn sổ hộ khẩu vốn đã gắn bó nhiều năm. Tuy nhiên, việc thu hồi này được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Thông tư 55/2021/TT-BCA.

Cụ thể, khi công dân thực hiện các thủ tục dẫn đến thay đổi thông tin trong sổ, cơ quan đăng ký cư trú sẽ thu hồi sổ giấy và cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Các thủ tục này bao gồm:

• Đăng ký thường trú hoặc tạm trú mới;
• Điều chỉnh thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú;
• Tách hộ hoặc xóa đăng ký thường trú/tạm trú;
• Gia hạn tạm trú.

Sau khi thu hồi, người dân sẽ không được cấp mới hay cấp lại sổ giấy mà mọi thông tin sẽ được quản lý hoàn toàn trên môi trường điện tử.

2. Mất Sổ hộ khẩu giấy, lấy gì để chứng minh nơi ở khi làm thủ tục?

Đây là câu hỏi phổ biến nhất của người dân. Khi không còn cuốn sổ đỏ cầm tay, làm sao để chứng minh mình đang cư trú tại đâu khi đi mua bán đất đai, nhập học cho con hay làm các giao dịch ngân hàng? Giải pháp chính là Giấy xác nhận thông tin về cư trú.

Theo quy định tại Điều 17 Thông tư 55/2021/TT-BCA, công dân có thể yêu cầu cấp giấy này bằng hai cách:

• Trực tiếp: Đến Công an xã, phường, thị trấn bất kỳ trên toàn quốc (không nhất thiết phải là nơi thường trú).
• Trực tuyến: Gửi yêu cầu qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an hoặc Cổng dịch vụ công quốc gia.

Cơ quan công an có trách nhiệm cấp xác nhận trong vòng 03 ngày làm việc. Giấy này có giá trị 30 ngày đối với xác nhận thông tin cư trú thông thường và 06 tháng đối với người không có nơi thường trú, tạm trú cụ thể.

3. Thời điểm chính thức "khai tử" Sổ hộ khẩu giấy

Cần lưu ý rằng, dù bạn chưa bị thu hồi sổ do chưa làm thủ tục thay đổi thông tin, thì cuốn sổ đó cũng đã không còn giá trị pháp lý từ đầu năm 2023. Luật Cư trú 2020 đã quy định rất rõ tại khoản 3 Điều 38:

"Sổ hộ khẩu, Sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2022."

Như vậy, từ ngày 01/01/2023, mọi giao dịch yêu cầu chứng minh cư trú phải dựa trên thẻ CCCD gắn chíp, thiết bị đọc mã QRCode, hoặc Giấy xác nhận cư trú.

4. Hướng dẫn tra cứu số Sổ hộ khẩu điện tử nhanh chóng

Trong một số trường hợp cần khai báo thông tin, bạn có thể tự tra cứu mã số sổ hộ khẩu điện tử của mình thông qua Cổng thông tin điện tử của Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Chỉ cần nhập họ tên, số CCCD và tỉnh thành, hệ thống sẽ hiển thị mã số BHXH và các thông tin liên quan đến hộ gia đình của bạn.

5. Giải đáp các thắc mắc thường gặp

Làm Căn cước công dân có bị thu sổ hộ khẩu không?

Câu trả lời là KHÔNG. Thủ tục cấp thẻ CCCD không nằm trong danh mục các trường hợp bị thu hồi sổ theo Thông tư 55. Tuy nhiên, nếu trong quá trình làm CCCD bạn có yêu cầu điều chỉnh thông tin cư trú thì sổ sẽ bị thu hồi theo quy định.

Nhập khẩu cho con có bị thu sổ không?

CÓ. Vì đây là thủ tục đăng ký thường trú mới, làm thay đổi thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú, nên cơ quan công an sẽ thu hồi sổ hộ khẩu giấy của gia đình bạn.

Việc chuyển đổi sang quản lý cư trú điện tử là xu thế tất yếu nhằm giảm bớt phiền hà cho người dân. Hiểu rõ các quy định này sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chuẩn bị giấy tờ cho các giao dịch quan trọng trong cuộc sống.