Trong lộ trình hiện đại hóa quản lý dân cư, thẻ Căn cước công dân (CCCD) đã dần thay thế Chứng minh nhân dân (CMND) truyền thống. Tuy nhiên, khác với CMND có thời hạn cố định 15 năm, thẻ CCCD lại có thời hạn sử dụng gắn liền với các mốc phát triển sinh học của con người. Việc không nắm rõ quy định này có thể dẫn đến tình trạng thẻ hết hạn, gây gián đoạn trong các giao dịch dân sự và thủ tục hành chính quan trọng.

Thẻ Căn cước công dân là giấy tờ pháp lý quan trọng gắn liền với các mốc tuổi của mỗi công dân (ảnh minh họa)

Quy định về độ tuổi cấp và đổi thẻ Căn cước công dân

Theo quy định tại Điều 19 Luật Căn cước công dân 2014, công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi sẽ được cấp thẻ Căn cước công dân lần đầu. Đây là dấu mốc quan trọng xác định tư cách pháp lý của cá nhân trong các quan hệ xã hội.

Tuy nhiên, thẻ CCCD không có giá trị vĩnh viễn ngay từ lần cấp đầu tiên. Căn cứ vào khoản 1 Điều 21 Luật Căn cước công dân 2014, công dân phải thực hiện đổi thẻ khi đạt đến các ngưỡng tuổi sau:

Thẻ Căn cước công dân phải được đổi khi công dân đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi.

Việc quy định các mốc tuổi này dựa trên sự thay đổi về đặc điểm nhân dạng của con người theo thời gian. Sau mỗi giai đoạn, các nét trên khuôn mặt có thể thay đổi đáng kể, do đó việc cấp đổi thẻ giúp cơ quan chức năng cập nhật hình ảnh và thông tin nhận dạng chính xác nhất, đảm bảo tính bảo mật và chính xác trong quản lý dân cư.

Trường hợp đặc biệt: Được "gia hạn" thẻ thêm nhiều năm?

Một điểm cực kỳ quan trọng mà ít người để ý là quy định về việc cấp đổi thẻ trong thời hạn sát mốc tuổi quy định. Tại khoản 2 Điều 21 Luật Căn cước công dân 2014 có nêu rõ:

Trường hợp thẻ Căn cước công dân được cấp, đổi, cấp lại trong thời hạn 2 năm trước tuổi quy định tại khoản 1 Điều này thì vẫn có giá trị sử dụng đến tuổi đổi thẻ tiếp theo.

Quy định này mang lại sự linh hoạt cho người dân. Để dễ hiểu hơn, chúng ta có thể xem xét ví dụ thực tế sau:

Ví dụ: Anh Nguyễn Văn A sinh ngày 20/10/1997. Theo luật, anh A phải đổi thẻ khi đủ 25 tuổi (tức ngày 20/10/2022). Tuy nhiên, nếu vào năm 2020 (khi anh A 23 tuổi), anh A bị mất thẻ và đi làm thủ tục cấp lại, thì thẻ mới này sẽ có giá trị sử dụng cho đến khi anh A đủ 40 tuổi (năm 2037). Anh A sẽ không cần phải đi đổi thẻ vào năm 2022 nữa.

Cán bộ công an hướng dẫn người dân làm thủ tục cấp đổi thẻ Căn cước công dân (ảnh minh họa)

Ngược lại, nếu anh A làm lại thẻ khi mới 22 tuổi (trước mốc 2 năm), thì đến khi đủ 25 tuổi, anh vẫn bắt buộc phải thực hiện thủ tục đổi thẻ theo quy định.

Lưu ý về Chứng minh nhân dân trong giai đoạn chuyển tiếp 2020

Tính đến thời điểm hiện tại (tháng 07/2020), Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ từ CMND sang CCCD. Theo Điều 38 Luật Căn cước công dân 2014, các địa phương chưa đủ điều kiện hạ tầng vẫn tiếp tục cấp CMND theo quy định cũ. Tuy nhiên, luật cũng nhấn mạnh rằng chậm nhất từ ngày 01/01/2020, việc cấp thẻ CCCD phải được thực hiện thống nhất trên toàn quốc.

Người dân cần lưu ý một số điểm sau về CMND:

• CMND đã cấp trước ngày 01/01/2016 vẫn có giá trị sử dụng đến hết thời hạn 15 năm.
• Không bắt buộc phải đổi CMND còn hạn sang CCCD nếu không có nhu cầu hoặc không thuộc trường hợp bắt buộc đổi.
• Khi đổi từ CMND sang CCCD, số định danh cá nhân (12 số) sẽ thay thế cho số CMND cũ (9 số), điều này cần được cập nhật trong các giấy tờ liên quan như sổ đỏ, tài khoản ngân hàng, bảo hiểm...

Lời khuyên pháp lý: Để tránh rơi vào tình huống thẻ hết hạn đột ngột, mỗi công dân nên chủ động kiểm tra dòng chữ "Có giá trị đến" (Date of expiry) được in ở mặt trước, phía dưới ảnh chân dung trên thẻ CCCD. Việc chủ động thực hiện cấp đổi trước khi thẻ hết hạn sẽ giúp bạn luôn sẵn sàng cho mọi giao dịch pháp lý trong cuộc sống.