Mỗi dịp Tết đến Xuân về, việc đi lễ chùa, cầu may đã trở thành một nét đẹp văn hóa của người Việt. Tuy nhiên, ranh giới giữa tín ngưỡng và mê tín dị đoan thường rất mong manh. Nhiều người vì quá lo lắng cho tương lai hoặc mong muốn tìm kiếm sự an tâm ảo đã tìm đến các thầy bói, dẫn đến những hệ lụy pháp lý không đáng có ngay trong những ngày đầu năm mới 2019.

Xem bói đầu năm: Nét văn hóa hay tệ nạn mê tín dị đoan?

Theo quy định tại Thông tư 15/2015/TT-BVHTTDL, mê tín dị đoan được hiểu là những hành vi làm mê hoặc người khác, trái với tự nhiên và gây tác động xấu về nhận thức của cộng đồng. Pháp luật Việt Nam nghiêm cấm các hoạt động lợi dụng tâm linh để trục lợi hoặc gây hại cho người khác.

Cụ thể, các hành vi sau đây được xếp vào nhóm mê tín dị đoan bị cấm trong hoạt động lễ hội:

• Cúng khấn trừ tà ma, chữa bệnh bằng phù phép hoặc các hình thức phản khoa học khác.
• Lên đồng phán truyền, xem bói, xin xăm, xóc thẻ để dự đoán tương lai một cách mù quáng.
• Truyền bá sấm trạng, phù chú, yểm bùa nhằm cầu lợi cho bản thân hoặc gây hại cho người khác.

Việc phân biệt rõ ràng giữa tự do tín ngưỡng và mê tín dị đoan là vô cùng quan trọng để tránh việc vi phạm pháp luật trong bối cảnh các cơ quan chức năng đang siết chặt quản lý văn hóa dịp Tết 2019.

Mức xử phạt hành chính đối với hành vi xem bói trục lợi

Đối với những người hành nghề xem bói hoặc tổ chức các hoạt động mê tín dị đoan để thu tiền, pháp luật quy định mức xử phạt rất nghiêm khắc. Căn cứ vào khoản 2 Điều 15 Nghị định 158/2013/NĐ-CP, hành vi tham gia hoạt động mê tín dị đoan trong lễ hội sẽ bị xử lý như sau:

"Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi tham gia hoạt động mê tín dị đoan trong lễ hội."

Bên cạnh việc bị phạt tiền, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc thực hiện hành vi bói toán, mê tín. Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ số tiền thu được từ khách xem bói sẽ bị tịch thu sung công quỹ nhà nước.

Khi nào hành vi xem bói bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, nếu hành vi xem bói có tính chất chuyên nghiệp hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, người thực hiện có thể phải đối mặt với án tù. Điều 320 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về tội hành nghề mê tín, dị đoan như sau:

• Khung hình phạt cơ bản: Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm đối với người dùng bói toán, đồng bóng hoặc các hình thức mê tín, dị đoan khác đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc đã bị kết án về tội này mà còn vi phạm.
• Khung hình phạt tăng nặng: Phạt tù từ 03 năm đến 10 năm nếu hành vi dẫn đến hậu quả làm chết người; thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Ví dụ thực tế: Một thầy bói tại địa phương dù đã bị chính quyền xử phạt hành chính về hành vi xem bói nhưng vẫn tiếp tục lén lút hoạt động. Nếu bị phát hiện lần nữa, người này sẽ bị khởi tố hình sự theo quy định nêu trên mà không cần xét đến số tiền thu lợi là bao nhiêu.

Lời khuyên pháp lý cho người dân dịp Tết 2019

Để có một kỳ nghỉ Tết an lành và đúng pháp luật, người dân cần lưu ý:

1. Nâng cao cảnh giác: Không tin vào những lời phán truyền thiếu căn cứ khoa học của các đối tượng hành nghề bói toán tự phát tại các đền, chùa.
2. Tránh tiếp tay cho sai phạm: Việc đi xem bói không chỉ khiến bạn mất tiền oan mà còn vô tình tiếp tay cho các hoạt động mê tín dị đoan phát triển, gây mất trật tự an ninh tại các điểm du lịch tâm linh.
3. Báo cáo cơ quan chức năng: Nếu phát hiện các tụ điểm xem bói, lên đồng có dấu hiệu lừa đảo, trục lợi, hãy báo ngay cho Ban quản lý di tích hoặc công an địa phương để kịp thời xử lý.

Pháp luật luôn tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, nhưng mọi hoạt động tâm linh phải dựa trên nền tảng văn hóa lành mạnh và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Nhà nước.

Nguyễn Hương