Trong bối cảnh thị trường xây dựng năm 2019 đang phát triển mạnh mẽ, nhiều cá nhân và doanh nghiệp khi ký kết hợp đồng thi công thường gặp phải tình huống đơn vị thầu yêu cầu thanh toán thêm 10% thuế Giá trị gia tăng (GTGT) trên tổng giá trị quyết toán. Điều này gây ra không ít thắc mắc, thậm chí là tranh chấp khi chủ đầu tư cho rằng mức thuế này là quá cao hoặc không đúng đối tượng. Để làm rõ vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu với các quy định pháp luật về thuế hiện hành tại thời điểm cuối năm 2019.

1. Bản chất của thuế Giá trị gia tăng (GTGT)

Theo quy định tại Điều 2 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008, thuế GTGT là loại thuế gián thu tính trên giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng. Điều này có nghĩa là người tiêu dùng dịch vụ cuối cùng (trong trường hợp này là chủ đầu tư hoặc người thuê thi công) sẽ là người thực tế chi trả khoản thuế này, còn đơn vị thi công chỉ đóng vai trò là người nộp thuế thay cho Nhà nước.

Về phạm vi áp dụng, Điều 3 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008 khẳng định:

Hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam là đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng, trừ các đối tượng quy định tại Điều 5 của Luật này.

Dịch vụ xây dựng, lắp đặt là một loại dịch vụ tiêu dùng tại Việt Nam, do đó, về nguyên tắc chung, nó thuộc đối tượng chịu thuế GTGT trừ khi có quy định miễn thuế đặc biệt (như xây dựng nhà tình nghĩa, công trình nhân đạo...).

2. Tại sao mức thuế suất lại là 10%?

Hệ thống thuế suất GTGT năm 2019 được phân chia thành các mức 0%, 5% và 10% tùy theo tính chất của hàng hóa, dịch vụ. Cụ thể, theo Điều 8 Luật Thuế giá trị gia tăng 2008:

• Thuế suất 0%: Áp dụng cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu (tiêu dùng ngoài Việt Nam).
• Thuế suất 5%: Áp dụng cho các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm tươi sống, nước sạch, thuốc chữa bệnh, giáo cụ học tập, và các dịch vụ phục vụ nông nghiệp. Đặc biệt, điểm q khoản 2 Điều 8 quy định mức 5% cho việc bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở xã hội.
• Thuế suất 10%: Đây là mức thuế suất phổ thông áp dụng cho tất cả các loại hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện không chịu thuế, thuế suất 0% và thuế suất 5%.

Vì dịch vụ thi công xây dựng nhà ở dân dụng, công trình thương mại thông thường không nằm trong danh mục ưu đãi thuế suất 5% hay miễn thuế, nên theo quy định tại Điều 11 Thông tư 219/2013/TT-BTC, mức thuế suất áp dụng bắt buộc là 10%.

3. Trách nhiệm của đơn vị thi công và quyền lợi của người thuê

Khi một công ty xây dựng thực hiện dịch vụ, họ có nghĩa vụ phải lập hóa đơn GTGT và thu thuế từ khách hàng để nộp vào ngân sách Nhà nước. Việc thu thêm 10% không phải là khoản lợi nhuận của công ty mà là nghĩa vụ pháp lý. Nếu công ty không thu và không nộp, họ sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

Đối với người thuê thi công (chủ đầu tư), việc yêu cầu đơn vị thi công xuất hóa đơn GTGT là vô cùng quan trọng vì:

• Đối với doanh nghiệp: Hóa đơn này là căn cứ để khấu trừ thuế GTGT đầu vào và tính vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Đối với cá nhân: Hóa đơn là bằng chứng pháp lý xác nhận giá trị công trình, phục vụ cho việc hoàn công, đăng ký quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất.

4. Những lưu ý quan trọng về thời điểm tính thuế

Một điểm mà các bên thường hay tranh cãi là thời điểm nào phải nộp khoản thuế 10% này. Theo hướng dẫn tại khoản 5 Điều 8 Thông tư 219/2013/TT-BTC, thời điểm xác định thuế GTGT đối với xây dựng, lắp đặt là:

Thời điểm nghiệm thu, bàn giao công trình, hạng mục công trình, khối lượng xây dựng, lắp đặt hoàn thành, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

Do đó, ngay khi các bên ký biên bản nghiệm thu khối lượng hoàn thành, nghĩa vụ thuế 10% đã phát sinh, bất kể chủ đầu tư đã thanh toán tiền cho nhà thầu hay chưa.

Kết luận và lời khuyên

Tóm lại, việc phải chịu thuế GTGT 10% khi thuê thi công xây dựng vào năm 2019 là hoàn toàn đúng quy định pháp luật. Để đảm bảo minh bạch, các bên nên quy định rõ trong hợp đồng xây dựng về đơn giá (đã bao gồm hay chưa bao gồm thuế GTGT) và lộ trình xuất hóa đơn theo từng giai đoạn nghiệm thu. Trường hợp có nghi ngờ về tính hợp pháp của đơn vị thi công, bạn có thể yêu cầu họ cung cấp mã số thuế và kiểm tra tình trạng hoạt động trên hệ thống của Tổng cục Thuế.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp Quý khách hiểu rõ hơn về nghĩa vụ thuế trong lĩnh vực xây dựng tại thời điểm năm 2019.