Trong thực tế đời sống, không hiếm trường hợp một người muốn lập di chúc để lại những tài sản mà tại thời điểm đó họ chưa thực sự cầm trong tay hoặc tài sản đó vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện. Câu hỏi đặt ra là: Liệu pháp luật có công nhận tính hợp pháp của những bản di chúc này? Hãy cùng tìm hiểu qua góc nhìn pháp lý dưới đây.

Thế nào là tài sản hình thành trong tương lai theo quy định mới?

Để hiểu rõ vấn đề, trước hết cần xác định rõ khái niệm về loại tài sản đặc biệt này. Theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm bất động sản và động sản, có thể là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai.

Cụ thể hơn, Điều 108 Bộ luật Dân sự 2015 làm rõ:

1. Tài sản hiện có là tài sản đã hình thành và chủ thể đã xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản trước hoặc tại thời điểm xác lập giao dịch.

2. Tài sản hình thành trong tương lai bao gồm:

a) Tài sản chưa hình thành;

b) Tài sản đã hình thành nhưng chủ thể xác lập quyền sở hữu tài sản sau thời điểm xác lập giao dịch.

Như vậy, những tài sản như căn hộ chung cư đang xây, ô tô đang lắp ráp, hay thậm chí là tài sản mua bằng vốn vay mà quyền sở hữu sẽ được xác lập sau đó đều thuộc nhóm này.

Lập di chúc với tài sản chưa hiện hữu: Được hay không?

Câu trả lời ngắn gọn là: CÓ THỂ. Theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.

Vì tài sản hình thành trong tương lai vẫn được công nhận là một loại "tài sản" theo luật định, nên nó hoàn toàn có thể trở thành di sản thừa kế. Người lập di chúc có quyền định đoạt phần tài sản này cho những người thừa kế của mình, miễn là việc xác lập quyền sở hữu đối với tài sản đó là hợp pháp.

Điều kiện "ngặt nghèo" để thừa kế nhà ở hình thành trong tương lai

Riêng đối với loại tài sản phổ biến nhất là nhà ở (như chung cư, nhà phố trong dự án), việc thừa kế phải tuân thủ các điều kiện khắt khe hơn. Theo quy định của Luật Nhà ở 2023, nhà ở hình thành trong tương lai muốn được đưa vào giao dịch (bao gồm cả thừa kế) phải đảm bảo:

• Không có tranh chấp, khiếu nại về quyền sở hữu.
• Không bị kê biên để thi hành án hoặc chấp hành quyết định hành chính.
• Không thuộc diện đã có quyết định thu hồi đất hoặc thông báo giải tỏa.

Bên cạnh đó, người để lại thừa kế phải là người đã ký hợp đồng mua bán hợp pháp với chủ đầu tư và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Người nhận thừa kế cũng cần đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi và đối tượng được sở hữu nhà ở tại Việt Nam (đặc biệt lưu ý đối với người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài).

Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp bản di chúc có giá trị pháp lý mà còn tránh được những tranh chấp không đáng có cho những người thân yêu sau này.