Trong bối cảnh quy định về tuyển quân ngày càng được siết chặt, câu hỏi về việc người chuyển giới có phải đi nghĩa vụ quân sự hay không trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi trên các diễn đàn pháp lý. Thực tế, pháp luật Việt Nam hiện hành không có quy định riêng biệt dành cho đối tượng này, mà việc gọi nhập ngũ dựa trên các tiêu chuẩn chung về giới tính pháp lý và sức khỏe.

Người chuyển giới và nghĩa vụ quân sự: Luật quy định thế nào?

Theo quy định tại Luật Nghĩa vụ quân sự 2015, mọi công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ, không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp, nơi cư trú phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Đáng chú ý, người chuyển giới không nằm trong danh sách các đối tượng được miễn hoặc tạm hoãn gọi nhập ngũ một cách mặc định.

Việc xác định một cá nhân có phải thực hiện nghĩa vụ hay không phụ thuộc vào thông tin giới tính trên Căn cước công dân (CCCD). Nếu một người đã chuyển đổi giới tính trên thực tế nhưng chưa thực hiện thủ tục thay đổi giới tính trên giấy tờ hộ tịch (vẫn ghi là Nam), thì về mặt pháp lý, họ vẫn là đối tượng đăng ký nghĩa vụ quân sự theo quy định tại Điều 12 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015.

Tiêu chuẩn sức khỏe - "Nút thắt" quan trọng từ Thông tư 105/2023/TT-BQP

Kể từ ngày 01/01/2024, việc đánh giá sức khỏe để gọi nhập ngũ được thực hiện theo Thông tư 105/2023/TT-BQP. Đây là văn bản quan trọng thay thế Thông tư liên tịch 16/2016/TTLT-BYT-BQP trước đây.

Đối với người chuyển giới, dù trên giấy tờ là nam giới, nhưng nếu họ đã thực hiện các phẫu thuật can thiệp hoặc sử dụng hormone kéo dài, Hội đồng khám sức khỏe sẽ căn cứ vào tình trạng thực tế để phân loại sức khỏe. Thông thường, các can thiệp y khoa sâu liên quan đến chuyển giới có thể dẫn đến việc cá nhân đó không đáp ứng đủ tiêu chuẩn sức khỏe loại 1, 2, 3 để nhập ngũ.

"Công dân chỉ được gọi nhập ngũ khi có đủ tiêu chuẩn về sức khỏe: Tuyển chọn những công dân có sức khỏe loại 1, 2, 3 theo quy định tại Thông tư của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng."

Trốn tránh nghĩa vụ quân sự: Cái giá phải trả không hề rẻ

Nhiều người lầm tưởng rằng việc tự ý không đi khám sức khỏe hoặc không có mặt theo lệnh gọi sẽ chỉ bị nhắc nhở. Tuy nhiên, theo quy định mới, mức xử phạt đã tăng lên rất cao nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

Xử phạt hành chính theo Nghị định 37/2022/NĐ-CP

Căn cứ Nghị định 37/2022/NĐ-CP, các hành vi vi phạm về nghĩa vụ quân sự bị xử phạt như sau:

• Phạt tiền từ 10 - 12 triệu đồng: Đối với hành vi không có mặt đúng thời gian, địa điểm kiểm tra, khám sức khỏe mà không có lý do chính đáng.
• Phạt tiền từ 30 - 40 triệu đồng: Đối với hành vi không có mặt đúng thời gian, địa điểm tập trung ghi trong lệnh gọi nhập ngũ.
• Phạt tiền từ 40 - 50 triệu đồng: Đối với hành vi gian dối nhằm trốn tránh thực hiện lệnh gọi nhập ngũ sau khi đã có kết quả khám tuyển đủ điều kiện.

Truy cứu trách nhiệm hình sự

Nếu đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm, công dân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự" theo quy định tại Điều 332 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt cao nhất cho tội danh này có thể lên đến 05 năm tù giam.

Tóm lại, người chuyển giới vẫn là đối tượng của Luật Nghĩa vụ quân sự nếu giấy tờ pháp lý vẫn xác định là nam giới. Tuy nhiên, việc có thực sự nhập ngũ hay không sẽ do Hội đồng khám sức khỏe quyết định dựa trên các tiêu chuẩn y khoa nghiêm ngặt. Việc nắm rõ luật giúp công dân thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình, tránh những rủi ro pháp lý đáng tiếc.