Trong đời sống xã hội, đôi khi vì tình cảm gia đình, bạn bè hoặc sự thiếu hiểu biết về pháp luật, nhiều người đã vô tình thực hiện các hành vi che giấu cho người phạm tội. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc "giúp đỡ" một người đang gặp khó khăn và việc trở thành một tội phạm trong mắt pháp luật là vô cùng mong manh. Câu hỏi đặt ra là: Người che giấu tội phạm có phải là đồng phạm hay không?

Che giấu tội phạm là gì theo quy định pháp luật?

Theo quy định tại Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015, che giấu tội phạm được định nghĩa là hành vi không hứa hẹn trước, nhưng sau khi biết tội phạm được thực hiện đã có các hành động như:

• Che giấu người phạm tội;
• Hủy hoại dấu vết, tang vật của tội phạm;
• Có hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội.

Đặc điểm quan trọng nhất của tội này là người thực hiện hành vi không có sự hứa hẹn trước với người phạm tội. Nếu việc che giấu đã được thỏa thuận từ trước khi tội phạm xảy ra, bản chất pháp lý của hành vi sẽ thay đổi hoàn toàn.

Tư vấn pháp luật về ranh giới giữa đồng phạm và che giấu tội phạm (ảnh minh họa)

Phân biệt che giấu tội phạm và đồng phạm

Để xác định một người là đồng phạm hay là người phạm tội che giấu tội phạm, cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào thời điểm nảy sinh ý định và sự thỏa thuận giữa các bên. Cụ thể, theo Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về đồng phạm:

1. Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm.

... 3. Người đồng phạm bao gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức.

Sự khác biệt cốt yếu nằm ở các điểm sau:

• Về thời điểm: Đồng phạm thường có sự bàn bạc, thống nhất hoặc hứa hẹn giúp đỡ trước hoặc trong khi thực hiện tội phạm. Trong khi đó, che giấu tội phạm chỉ xảy ra sau khi tội phạm đã hoàn thành và không có sự hứa hẹn từ trước.
• Về vai trò: Người đồng phạm (đặc biệt là người giúp sức) tạo điều kiện cho tội phạm xảy ra. Người che giấu tội phạm chỉ cản trở việc xử lý tội phạm đã xảy ra.

Ví dụ thực tế: Nếu A biết B sắp đi trộm cắp và hứa với B rằng "Cứ trộm đi, tôi sẽ cho mượn kho để giấu đồ", thì A là đồng phạm với vai trò người giúp sức. Nhưng nếu B đã trộm xong, mang đồ đến nhà A và lúc này A mới biết là đồ trộm cắp nhưng vẫn đồng ý cho giấu, thì A phạm tội che giấu tội phạm.

Mức hình phạt đối với tội che giấu tội phạm

Tùy vào tính chất và mức độ nghiêm trọng của tội phạm được che giấu mà người thực hiện hành vi sẽ phải đối mặt với các khung hình phạt khác nhau. Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015 quy định:

• Khung cơ bản: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 05 năm đối với các hành vi che giấu tội phạm nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng được liệt kê cụ thể trong luật.
• Khung tăng nặng: Nếu lợi dụng chức vụ, quyền hạn để cản trở việc phát hiện tội phạm hoặc bao che người phạm tội, mức phạt tù có thể từ 02 năm đến 07 năm.

Đáng chú ý, pháp luật Việt Nam cũng thể hiện tính nhân văn khi quy định tại khoản 2 Điều 18 rằng: Người che giấu tội phạm là ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội thì không phải chịu trách nhiệm hình sự, trừ trường hợp che giấu các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng khác.

Lời khuyên pháp lý

Việc giúp đỡ người thân, bạn bè là điều đáng quý, nhưng phải dựa trên tinh thần thượng tôn pháp luật. Khi biết một người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, cách tốt nhất để bảo vệ họ và bảo vệ chính mình là vận động họ ra đầu thú để hưởng sự khoan hồng của Nhà nước, thay vì tìm cách che giấu và tự đẩy mình vào vòng lao lý.