Trong quá trình làm việc, vì nhiều lý do cá nhân, không ít người lao động lựa chọn phương án nghỉ việc không hưởng lương. Một trong những vấn đề pháp lý được quan tâm hàng đầu sau khi chấm dứt hợp đồng lao động hoặc tạm dừng đóng bảo hiểm là liệu thời gian này có ảnh hưởng đến quyền lợi nhận Bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần hay không?

Căn cứ pháp lý về điều kiện hưởng Bảo hiểm xã hội một lần

Tại thời điểm đầu năm 2020, việc giải quyết chế độ BHXH một lần được thực hiện dựa trên các quy định chặt chẽ của Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và đặc biệt là Nghị quyết 93/2015/QH13 của Quốc hội.

Cụ thể, theo quy định tại Điều 8 Nghị định 115/2015/NĐ-CP hướng dẫn về BHXH bắt buộc, người lao động có yêu cầu thì được hưởng BHXH một lần nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

"a) Đủ tuổi hưởng lương hưu theo quy định tại các khoản 1, 2 và 4 Điều 54 của Luật Bảo hiểm xã hội mà chưa đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội hoặc theo quy định tại khoản 3 Điều 54 của Luật Bảo hiểm xã hội mà chưa đủ 15 năm đóng bảo hiểm xã hội và không tiếp tục tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện;

b) Sau một năm nghỉ việc mà chưa đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội và không tiếp tục đóng bảo hiểm xã hội;

c) Ra nước ngoài để định cư;

d) Người đang bị mắc một trong những bệnh nguy hiểm đến tính mạng như ung thư, bại liệt, xơ gan cổ chướng, phong, lao nặng, nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS và những bệnh khác theo quy định của Bộ Y tế;"

Phân tích trường hợp nghỉ việc không lương

Đối với trường hợp người lao động nghỉ việc không lương, về bản chất, đây là khoảng thời gian người lao động và người sử dụng lao động tạm dừng thực hiện hợp đồng lao động. Trong thời gian này, người lao động không hưởng tiền lương và do đó không thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014.

Nếu sau khoảng thời gian nghỉ không lương này, người lao động quyết định chấm dứt hợp đồng lao động (nghỉ việc hẳn) thì mốc thời gian để tính điều kiện hưởng BHXH một lần sẽ bắt đầu từ thời điểm dừng đóng BHXH cuối cùng ghi trên sổ BHXH.

Mức hưởng Bảo hiểm xã hội một lần được tính như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 115/2015/NĐ-CP, mức hưởng được tính theo số năm đã đóng BHXH, cứ mỗi năm được tính bằng:

• 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng trước năm 2014;
• 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH cho những năm đóng từ năm 2014 trở đi.

Ví dụ thực tế: Một người lao động đã tham gia BHXH được 1 năm 1 tháng (tổng cộng 13 tháng) và nghỉ việc từ tháng 01/2019. Đến tháng 01/2020, nếu người này không tiếp tục đóng BHXH ở bất kỳ đâu, họ hoàn toàn đủ điều kiện nộp hồ sơ hưởng BHXH một lần. Với thời gian đóng sau năm 2014, mức hưởng sẽ là 2 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH (do 1 tháng lẻ được bảo lưu hoặc làm tròn tùy theo quy định cụ thể về tháng lẻ tại Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH).

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Mặc dù việc nhận BHXH một lần giúp giải quyết khó khăn tài chính trước mắt, nhưng cơ quan BHXH luôn khuyến khích người lao động nên bảo lưu thời gian đóng. Việc bảo lưu giúp cộng dồn thời gian tham gia khi người lao động quay lại thị trường lao động, từ đó đảm bảo quyền lợi hưởng lương hưu và chăm sóc y tế khi về già.

Nếu quý khách quyết định nhận BHXH một lần, hãy chuẩn bị hồ sơ bao gồm Sổ bảo hiểm xã hội và Đơn đề nghị (Mẫu số 14-HSB) để nộp tại cơ quan BHXH quận/huyện nơi cư trú.